Plus

Nooit eerder drong een biograaf zo ver door in het leven en werk van Angela Merkel

Hans Renders
Angela Merkel in 1997, destijds minister van Milieu, Natuurbescherming en Kernbeveiliging, bij een broedplaats van spechten. Beeld Getty Images
Angela Merkel in 1997, destijds minister van Milieu, Natuurbescherming en Kernbeveiliging, bij een broedplaats van spechten.Beeld Getty Images

Halverwege 2019 gebeurde het. Tijdens een bezoek aan Mexico begon Angela Merkel tijdens een fotomoment hevig te trillen. De beelden gingen de hele wereld over. Dit tafereel herhaalde zich in de maanden erna nog twee keer. Niemand wist precies wat er aan de hand was. Haar woordvoerder liet weten dat het trillen veroorzaakt werd door haar angst om weer te gaan trillen. Ralph Bollmann concludeert in zijn vuistdikke biografie van Angela Merkel droogjes: ‘Het trillen toonde aan dat alle stress en spanningen van veertien jaar in functie en de uitdagingen van de laatste tijd van Merkel hun tol hadden geëist.’

“Wir schaffen das,” zei ze in 2015 op het hoogtepunt van de vluchtelingencrisis. Waarmee ze wilde zeggen dat Duitsland de toenemende vluchtelingenstroom aankon. Het leverde haar buiten Duitsland veel lof op. Eindelijk een politiek leider die zoiets durfde te zeggen. Deze uitspraak en haar krachtig weerspreken van Donald Trump leverden Merkel, al kanselier sinds 2005, een ongekende internationale populariteit op.

Juiste vrouw op het juiste moment

Er zijn eerder biografieën van Merkel verschenen, maar nooit eerder drong een biograaf zo ver door in het leven en werk van Merkel. Bollmann worstelde met de spaarzame bronnen uit de eerste periode van haar leven, toen ze opgroeide in een gelovig gezin in de voormalige DDR en later natuurkundige werd. Zij stapte uit de schaduw toen zij in 1989 politiek actief werd door lid te worden van de DDR-burgerbeweging Demokratische Aufbruch.

Angela Kasner is in 1954 in Hamburg geboren, maar na drie maanden verhuisde het gezin naar Oost-Duitsland. Als student trouwde ze met een medestudent, Ulrich Merkel. Vijf jaar later ‘pakte ze haar spullen en vertrok ze uit onze gemeenschappelijke woning’, verklaarde haar ex-man, wiens naam Angela ook na haar tweede huwelijk bleef voeren. Haar vertrek kwam voor hem totaal onverwacht.

Nog net voor de Duitse hereniging in 1990 werd ze woordvoerder van de laatste Oost-Duitse regering. Bondskanselier van het herenigde Duitsland Helmut Kohl vroeg haar in januari 1991 als minister voor Vrouwen- en Jeugdzaken. Ze werd ‘Kohls Mädchen’ genoemd. Daarna ging het snel. Nog geen jaar na de Duitse hereniging werd ze vicevoorzitter van de CDU. Ongetwijfeld had ze daar de kwaliteiten voor, maar er was bovendien afgesproken dat iemand uit de voormalige DDR tot een van de vicevoorzitters zou worden benoemd – en liefst niet iemand die tot het oude communistische establishment had behoord. Kortom, Merkel was de juiste vrouw op de juiste plaats, en vooral op het juiste ogenblik.

Botsingen met Kohl

Meteen werd duidelijk wie de baas was op haar ministerie. Vrijwel direct ontsloeg ze het gerenommeerde hoofd van de afdeling vrouwenbeleid, de beroemde feministe Hanna Beate Schöpp-Schilling. Merkel had moeite met de opvattingen van de West-Duitse vrouwenbeweging. Zo vond ze de genderneutrale aanduiding Minister beter dan Ministerin, omdat een genderneutrale vorm stond voor gelijkwaardige en gelijkgerechtigde samenwerking. Maar de belangrijkste reden voor het ontslag was, zo schrijft Bollmann, dat ze de buitenwacht duidelijk wilde maken dat de onervaren minister en niet de beroemde feministe de dienst uitmaakte op het ministerie.

Op 17 mei 1995, Merkel was inmiddels minister van Milieu, Natuurbescherming en Kernbeveiliging, barstte Merkel tijdens een kabinetsvergadering in tranen uit. Nadat ze een paar milieumaatregelen had bepleit, bleek dat zelfs eigen partijgenoten haar niet steunden, waarop bondskanselier Kohl op neerbuigende toon vroeg of ze voortaan met ‘minder halfbakken voorstellen’ wilde komen. Dit voorval tekende de verhouding tussen Kohl, die haar ooit de politiek had binnengehaald, en Merkel: ‘Zij ervoer de laatste regeringsjaren van de kanselier van de eenheid als een kwelling; zijn verdiensten lagen volgens haar in het verleden, niet in de toekomst.’ Na het vertrek van Kohl zou ze hem aan de schandpaal nagelen met een artikel op de voorpagina van de Frankfurter Allgemeine Zeitung met de kop ‘Het tijdperk-Kohl is onherroepelijk voorbij’.

Natuurwetenschapper tussen juristen

Merkel viel op doordat ze tussen de toonaangevende politici de enige Oost-Duitse was, een van de weinige vrouwen en een natuurwetenschapper te midden van de vele juristen. Men stond er versteld van hoe goed Merkel zich op internationale bijeenkomsten kon uitdrukken in de voertaal van de voormalige klassenvijand. Ze sprak namelijk heel goed Engels. Geen wonder want ze had als wetenschapper in internationale tijdschriften gepubliceerd en las elke ochtend de Morning Steel, de partijkrant van de Britse communisten die op elk metrostation in de DDR te krijgen was.

Doorgaans weten we in Nederland precies hoe het de Amerikaanse president vergaat, maar vreemd genoeg lijkt de politiek van buurland Duitsland van een andere planeet. Zo kan Ralph Bollmann met gemak veel onthullingen brengen over Merkels persoonlijke leven, over de buitensporige aandacht van de pers voor haar kledingstijl en daardoorheen weeft hij een prachtig verhaal over de Duitse politiek van de laatste vijftig jaar. Ook daarom is deze biografie een aanrader. Als Angela Merkel er aan het einde van dit jaar mee ophoudt, is ze 16 jaar bondskanselier geweest, net als Helmut Kohl.

null Beeld

BIOGRAFIE

Angela Merkel – De kanselier en haar tijd

Ralph Bollman
Vertaald door Anne Folkertsma en Jantsje Post
Het Getij/De Arbeiderspers,
789 blz., €35

Meer over