PlusAchtergrond

Nirvana in Paradiso: zo’n concert waarvan iedereen zegt dat ze erbij zijn geweest

Bassist Krist Novoselic en zanger-gitarist Kurt Cobain op het podium van Paradiso op 25 november 1991. Beeld Redferns
Bassist Krist Novoselic en zanger-gitarist Kurt Cobain op het podium van Paradiso op 25 november 1991.Beeld Redferns

Nevermind, het album waarmee Nirvana de rock voorgoed veranderde, is inmiddels dertig jaar oud. Ook het legendarisch geworden concert in Paradiso viert nu dat jubileum.

Stefan Raatgever

Het is zo’n concert waarvan met de jaren steeds meer mensen zich menen te herinneren dat ze erbij zijn geweest. Volgens de boeken waren het er eind november 1991 precies 1250. Maar als we iedereen geloven die beweert er vooraan te hebben gestaan, was het publiek zeker twee keer zo groot.

Eigenlijk zou het concert in de Melkweg plaatsvinden, maar de hype rond Nirvana voltrok zich dertig jaar geleden zo snel dat de promotor te elfder ure verzocht het trio uit Seattle naar Paradiso te verplaatsen. Daar was immers plek voor vijfhonderd extra fans. Die kwamen er uiteraard allemaal, want het in september uitgekomen album Nevermind was een instantsucces geworden.

Staalkaart voor de grunge

Doordat het eerste Nirvana-album Bleach in 1989 (toen speelde de groep wél in de Melkweg) de fundamenten voor de doorbraak naar de mainstream al had gelegd, was er meteen Europese aandacht voor Nevermind, dat uiteindelijk een staalkaart werd voor de grunge en van Nirvana een van de invloedrijkste bands uit de jaren negentig maakte.

Daarom zinderde Paradiso op maandagavond 25 november 1991 – volgens het KNMI was het een kille dag zonder zon geweest – al vooraf van de spanning. Met de jaren werd de status van het optreden alleen maar groter. Zo groot dat de band niet alleen een live-album, maar ook een complete beeldregistratie van het concert heeft toegevoegd aan de omvangrijke boxset die het dertigjarig jubileum van het album luister bijzet.

Dat het hele concert op beeld staat, is niet minder dan uniek. De VPRO legde de show van begin tot eind vast. Het was, zo bleek pas toen het stof van de Nirvanastorm na de dood van frontman Kurt Cobain was neergedaald, de enige keer dat dit tijdens de Nevermind-wereldtournee was gebeurd.

Het uitbrengen van de opnames biedt een uitgelezen kans om met eigen ogen te zien en te horen hoe het concert zich tot de mythe eromheen verhoudt. De beelden zijn niet altijd scherp, vrijwel altijd duister, maar vangen wel de intensiteit van vooral Cobain, naast wie de cameraman zich vrijwel permanent heeft geposteerd.

Het begint allemaal vrij gewoontjes. De band – wat zijn de gezichten van Cobain, bassist Krist Novoselic en drummer Dave Grohl nog jongensachtig – wandelt enigszins schichtig de bühne op. Cobain frunnikt aan zijn microfoonstandaard, slaat een paar akkoorden aan om zijn gitaar te proeven en kijkt vooral zo min mogelijk naar zijn publiek.

Herhaald opnieuw beginnen

Kurt Donald Cobain is op dat moment 24 jaar en 9 maanden oud. Hij zou na die avond nog maar een kleine tweeënhalf jaar leven, maar in Paradiso oogt hij energiek en bevlogen. Zijn blonde haar glanst nog alsof het net heeft gefigureerd in een shampooreclame. Verlegen is hij wel. Spreken met de zaal laat hij over aan Novoselic, die onder meer een paar regeltjes uit Denis van Blondie zingt.

Enige zin die we Cobain horen spreken luidt: ‘Thank you for your patience’. Verwijst hij ermee naar het herhaald opnieuw beginnen van nummers als Come as You Are? Was hij ontevreden over het concert in Paradiso? Grohl denkt van niet, zei hij in 2011. ‘Er zijn bands die elke avond goed spelen. Er zijn ook bands die de ene avond de beste groep ter wereld zijn en de avond erna een ‘fucking train wreck’. Nirvana hoorde in de laatste categorie. Maar Paradiso was een geweldige show.’

Afgaand op de wiebelige VPRO-beelden lijkt dat te kloppen. Smells Like Teen Spirit klinkt fantastisch en woedend. En Cobains stem op School is rauw en gruwelijk aangrijpend. Tegelijk doet zijn zang op Come as You Are pijn aan je oren. Alsof hij zich die avond had voorgenomen het nummer zo vals en schril mogelijk de zaal in te slingeren.

Lang speelde Nirvana niet die avond. Een uurtje maar stond de band op het podium. Op de concertbeelden is te zien dat als het geluid van het slotnummer Territorial Pissings wegsterft, Cobain zijn gitaar richting Grohls drumstel gooit. Daarna klimt hij dwars door de trommels naar de drummer toe. Grohl zwaait Cobain vervolgens over zijn schouder, waarna ze gebroederlijk het drumverhoginkje afbuitelen. Aandoenlijk en hartverwarmend tegelijk. Helemaal als je bedenkt hoe snel Cobains leven daarna een donkere afslag zou nemen.

Nirvana: Nevermind (30th Anniversary Edition) is verschenen bij Geffen/Universal.

Dinsdag om 20.30 uur is de registratie van het Paradisoconcert van dertig jaar geleden eenmalig te zien in de grote zaal van Paradiso.

Kurt Cobain tijdens het concert in Paradiso. De zanger zou tweeënhalf jaar later een eind aan zijn leven maken. Beeld Redferns
Kurt Cobain tijdens het concert in Paradiso. De zanger zou tweeënhalf jaar later een eind aan zijn leven maken.Beeld Redferns