PlusFilmrecensie

Never Rarely Sometimes Always komt keihard binnen

Beeld Angal Field

De manic pixie dream girl wordt het filmcliché genoemd: het springerige, alternatieve meisje, vaak met fel­gekleurd haar. Ze duikt regelmatig op in tienerromcoms om de lethargische jongeman in de film eens even flink wakker te schudden.

In een andere film zou Autumn (Sidney Flanigan) misschien een manic pixie dream girl zijn geweest. In de openingsscène van Eliza Hittmans Never Rarely Sometimes Always zien we Autumn op het podium van haar school een optreden geven tijdens een soort bonte avond. In heftige glittermake-up zingt ze een ultiem kwetsbaar liedje. Maar dan roept een jongen uit het publiek ‘Slet!’ naar haar, en wordt het dromerige verwisseld voor keiharde realiteit.

In Never Rarely Sometimes Always is Autumn niet de redder voor de mannelijke held, maar staat zij zelf centraal. Tussen de regels door legt Hittman zo bloot dat die manic pixie dream girl een net zo schadelijk ­mediabeeld is als de rondborstige halfnaakte dames over wie zo veel meer wordt geklaagd.

Dat is overigens niet waar Never ­Rarely Sometimes Always om draait, maar het raakt wel aan de kern van de film: de alomtegenwoordigheid van seksueel grensoverschrijdend gedrag en giftige masculiniteit, waarmee vrouwen dagelijks worden geconfronteerd. Hittman maakt er geen pamflet van, maar vat het in een even rauw als liefdevol sociaal-realistisch drama.

Je zou Hittmans derde speelfilm (de eerste waren in Nederland alleen op festivals te zien) een abortusdrama kunnen noemen, behalve dat de abortus in feite het probleem niet is. Autumn is ongewenst zwanger, de vader is uit beeld (‘he’s got the power of love over me’, zingt ze in het tragische lied in die openingsscène) en ze weet in principe dat ze een abortus wil. Het probleem is dat dit in Amerika volstrekt niet vanzelfsprekend is, zeker niet in rurale stadjes zoals die waar Autumn woont – niet alleen ­omdat de faciliteiten ontbreken, maar omdat het onderwerp onbespreekbaar is; op zoek naar voorlichting krijgt Autumn enkel religieus ­getinte informatie over het gezin als hoeksteen van de samen­leving.

De enige die Autumn in vertrouwen durft te nemen, is haar nicht Skylar (Talia Ryder). Samen stappen ze op de bus naar New York, waar wél iets mogelijk is. Skylars vanzelfsprekende steun is een van de ontroerendste dingen in de film. De twee hebben ­samen wel meer moeten doorstaan, zoals de ongewenste intimiteiten van de chef in de supermarkt waar de twee tieners werken.

Dat soort incidenten stapelt zich op in de film. Iemand die iets te dichtbij komt zitten in de bus. Een potloodventer in de metro. Een opmerking hier, een aanraking daar. Het zijn steeds kleine dingetjes die niet écht gevaarlijk zijn, nooit genoeg om de politie erbij te halen, maar al die dingen samen bouwen op naar een permanent gevoel van onveiligheid.

Alles valt vervolgens op zijn plek in de scène waaraan de film zijn enigmatische titel ontleent. Als Autumn een New Yorkse abortuskliniek heeft bereikt, vraagt een hulpverlener haar via een vragenlijst uitvoerig naar haar seksuele ­geschiedenis. Heeft een partner je weleens tot seks gedwongen? Heeft een gezinslid je weleens geweld aangedaan? De keuzes zijn: nooit, zelden, soms, altijd.

De scène is een hoogtepunt in de film en wordt gedragen door uitzonderlijk intiem spel van de jonge ­debutante Flanigan. De camera blijft op haar gericht terwijl ze de vragen aanhoort en haar antwoorden formuleert. Ze probeert onbewogen te blijven, maar de emotie druipt van haar gezicht. En juist omdat je geen details krijgt, er niet wordt doorgevraagd, komt het keihard binnen.

Never Rarely Sometimes Always

Regie Eliza Hittman
Met Sidney Flanigan, Talia Ryder
Te zien in Cinecenter, City, FC Hyena, Filmhallen, Kriterion, The Movies, Rialto, Studio K

Meer over