PlusFilmrecensie

Nederlanders zijn eng maar voorspelbaar in de Deense horrorfilm Speak No Evil

In Speak No Evil teisteren twee Nederlanders een Deens gezin, dat te beleefd is om nee te zeggen. Het levert een lugubere horrorfilm op die wel erg veel vraagt van de kijker.

Roosje van der Kamp
In Speak No Evil hebben Fedja van Huêt en Karina Smulders alleen maar kwaad in de zin. Beeld Erik Molberg
In Speak No Evil hebben Fedja van Huêt en Karina Smulders alleen maar kwaad in de zin.Beeld Erik Molberg

In de horrorthriller Speak No Evil ontmoet een Deens koppel een Nederlands stel op vakantie in Toscane. Ze kunnen het goed met elkaar vinden, dus als de Denen vervolgens worden uitgenodigd voor een weekend op het Nederlandse platteland, zeggen de drie – vader, moeder en kind – ja. Maar eenmaal daar zijn de Nederlanders niet meer zo vriendelijk als ze zich herinneren.

De Deense Louise is vegetariër, maar de Nederlandse Karin (Karina Smulders) en Patrick (Fedja van Huêt) bieden haar alleen vleesgerechten aan. Ze hebben de hele dag in de keuken gestaan en hebben zelfs het beste deel van het vlees (een geroosterd everzwijn) voor Louise bewaard. Hoe kan ze daar nee tegen zeggen? Misschien, stelt haar man Bjørn (Morten Burian) sussend voor, kan ze gewoon een klein hapje nemen.

Is het een sociale faux pas of een opzettelijke poging om Louise te kwetsen? Veel van wat volgt bevindt zich op de grens tussen misverstand en mishandeling: je zou het gemakkelijk weg kunnen wuiven als verkeerd uitgepakte goede bedoelingen, maar de gevolgen voor het Deense echtpaar zijn wel degelijk vreselijk.

Nooit echt geloofwaardig

Het idee dat beleefdheid, de angst om de gastheer niet voor het hoofd te stoten, iemand in gevaar kan brengen is een interessant uitgangspunt. De film kan zo inspelen op de ambiguïteit van sociale situaties: we weten immers nooit iemands ware bedoelingen. Dit, gecombineerd met de culturele verschillen tussen de twee koppels, kan al snel angstaanjagend worden, zelfs wanneer er niet echt iets aan de hand is.

Maar er is geen ambiguïteit in Speak No Evil. Niet echt, tenminste. Als de Nederlanders worden geconfronteerd met hun gedrag door de Denen – die ’s nachts proberen weg te sluipen, maar onverhoopt moeten terugkeren – leggen ze hun kant van het verhaal uit. Het was gewoon een misverstand. Maar hun weerwoord wordt nooit echt geloofwaardig. We zien het Deense echtpaar wel in de leugens trappen, maar de bedoelingen van de Nederlanders staan voor de kijker nooit ter discussie. Vanaf het openingsshot maakt de Deense regisseur Christian Tafdrup (zie kader) duidelijk dat het Nederlandse echtpaar alleen maar slechte bedoelingen heeft. De bombastische muziek en scherpe cuts brengen over dat hun zogenaamde pogingen tot gastvrijheid sinister van aard zijn.

Dit neemt het grootste deel van de verrassing weg: de sluimerende spanning van het eerste uur van de film verslapt al snel – dat het slecht gaat aflopen is dan al wel duidelijk. De schok moet in het laatste half uur komen, waarin de film pas echt luguber wordt. Maar de uiteindelijke onthulling is zo voorspelbaar (de titel verraadt het eigenlijk al) dat ook dit slotstuk tegenvalt.

De kijker choqueren

In besprekingen wordt Speak No Evil vaak vergeleken met Michael Hanekes klassieker Funny Games (1997; in 2007 regisseerde Haneke zelf een Amerikaanse remake), waarin een jong gezin wordt geterroriseerd door twee tieners. Maar hoewel beide films gaan over een marteling op vakantie, is Speak No Evil niet zo diepgaand en stilistisch lang niet zo ambitieus.

In beide films is het lot van de hoofdpersonen eigenlijk al bezegeld. Funny Games geeft je de hoop dat het koppel op de een of andere manier kan ontsnappen, maar Haneke speelt slim met het medium en het feit dat alles wat er staat te gebeuren allang vast ligt. Als het stel ontsnapt, laat hij hun belager een afstandsbediening pakken en de band terugdraaien. Het medium film zelf wordt de marteling, de kijkers de gemartelden.

Speak No Evil portretteert het kwaad maar doet weinig meer dan dat. Het is fascinerend om te zien hoe iemand langzaam de grenzen van een ander oprekt en dan binnendringt, maar het feit dat mensen tot gruwelijke dingen in staat zijn is op zich niet genoeg om een heel verhaal aan op te hangen. Afgezien van het schokeffect, dat varieert van mild tot niet te aan te zien (afhankelijk van je tolerantie voor psychologische en fysieke marteling, en misschien van of je zelf kinderen hebt), is er niet veel aan Speak No Evil.

De film rekt de ‘suspension of disbelief’, onze wil om te geloven in wat zich op beeld afspeelt, op tot die uiteindelijk barst in de ontknoping. Misschien is dit, net als Funny Games, een commentaar op film zelf: de kijker is, net als het Deense echtpaar, te beleefd om de bioscoop te verlaten en moet nu toezien hoe iets ongelooflijk gruwelijks op het scherm gebeurt. Dat zou kunnen. Maar dat zegt eigenlijk niet zoveel over cinema, maar alleen over de kwaliteit van Speak No Evil.

Christian Tafdrup

Acteur, regisseur en scenarist Christian Tafdrup (44) studeerde af aan de Deense Nationale School voor Uitvoerende Kunsten in Kopenhagen. Hij speelde rollen in verschillende films en tv-series, waaronder Alexander Hjort in de populaire politieke dramaserie Borgen (2010-2022). Zijn debuutfilm Parents (2016), over een koppel van middelbare leeftijd dat hun jeugd op verrassende manieren herbeleeft, leverde hem een Robert (het Deense equivalent van de Oscars) op voor beste regisseur en beste film.

Daarna maakte Tafdrup A Terrible Woman (2017), over een man die verliefd wordt op een vrouw die bezitterig en manipulatief blijkt te zijn. Die film werd gemengd ontvangen. Sommige kijkers vonden de voorstelling van vrouwen in relaties problematisch.

Christian Tafdrup speelde in Borgen en beleefde een succesvol regiedebuut met Parents. Beeld Erik Molberg
Christian Tafdrup speelde in Borgen en beleefde een succesvol regiedebuut met Parents.Beeld Erik Molberg

Speak No Evil

Regie Christian Tafdrup
Met Fedja van Huêt, Karina Smulders
Te zien in Arena, City, De Munt Pathé Noord

Meer over