PlusRecensie

Na de booster vindt museum Voorlinden het tijd voor een shot kunst, voor de mentale gezondheid

Museum Voorlinden presenteert topstukken uit eigen collectie als tegengif voor alle ellende van de afgelopen twee jaar. Het werkt, omdat de kunst niet in een therapeutische rol wordt geduwd.

Edo Dijksterhuis
Colorful Stones van Pascale Marthine Tayou in Museum Voorlinden.  Beeld ROBIN VAN LONKHUIJSEN/ANP
Colorful Stones van Pascale Marthine Tayou in Museum Voorlinden.Beeld ROBIN VAN LONKHUIJSEN/ANP

Het is de afgelopen maanden vaker gezegd: kunst is essentieel. Art is the Antidote bevestigt dit en doet er een schepje bovenop. Deze ‘heropeningstentoonstelling’ van Voorlinden zet kunst neer als medicijn tegen de verveling, onzekerheid en depressie van de afgelopen coronatijd.

Na de vaccins en booster is een regelmatig shot kunst hét recept om de volksgezondheid weer op peil te krijgen. Dat klinkt misschien pretentieus, maar de tentoonstelling maakt de claim waar. Wie niet met een opgelicht gemoed Art is the Antidote uitkomt, heeft zijn ogen in zijn zak of was al reddeloos verloren.

Effectief doordat sturing ontbreekt

Die effectiviteit is grotendeels te danken aan het ontbreken van sturing die de kunstwerken in een helende rol dwingt. Art is the Antidote is heel anders dan Art as Therapy, de Rijksmuseumtentoonstelling uit 2014 waarin filosoof Alain de Botton therapeutische teksten op uitvergrote post-its plaatste bij topwerken.

De kunst werd toen in het keurslijf van zelfhulpboekentaal geperst en zelf monddood gemaakt. Oude Meesters werden illustraties bij een medische bijsluiter en afgerekend op hun ‘werkzame stof’.

Geen tekstbordje te vinden

In de zeven zalen van Voorlinden is geen tekstbordje te vinden. Wie dat wil, kan informatie over de individuele werken vinden in een boekje: heel toegankelijk en to the point. De kunst wordt niet een bepaalde richting op ‘geschreven’ maar in zijn eigen waarde gelaten. Zo komt ze maximaal uit de verf.

Oil Spills van Ai Weiwei.  Beeld Ai Weiwei
Oil Spills van Ai Weiwei.Beeld Ai Weiwei

Bij veel werken hoeft de opbeurende werking ook niet te worden uitgelegd. Bij het grote tegeltableau van Etel Adnan gaat je hart vanzelf open van zoveel zonnige warmte.

Beeldend werk met iconische potentie

Heldere, kleurrijke werken voeren sowieso de boventoon. Joop van Caldenborgh, de mecenas achter Voorlinden en eigenaar van de collectie waar deze tentoonstelling uit put, heeft een duidelijke voorkeur voor sterk beeldend werk, liefst met iconische potentie. Zelfs de porseleinen oliedruppels van Ai Weiwei, die inhoudelijk toch weinig positiefs impliceren, liggen te schitteren in de winterzon als gepolijste halfedelstenen.

Daarmee is overigens niet gezegd dat dit een presentatie is met feelgoodkunst. Verre van. Lyle Ashton Harris’ collage van reclamebeelden en kunsthistorische evergreens op Ghanese meelzakken stelt duidelijk vraagtekens bij de weergave van zwart en wit.

Flink wat ‘wall power’

Ook het tegen de wand uitgestrekte berenvel dat Dimitri Tsykalov maakte van oude munitiekisten heeft een schurende kwaliteit – naast een esthetisch plezierige uitvoering.

Maar tussen de grootformaat werken met flink wat ‘wall power’ hangt ook een antiek linnen doekje dat Jeff McMillan in verdunde olieverf dompelde, aan weer en wind blootstelde en vervolgens tot geometrische vormen vouwde: een uiterst subtiele registratie van het verstrijken van tijd.

Surface Intervention van Johannes Langkamp.  Beeld ROBIN VAN LONKHUIJSEN/ANP
Surface Intervention van Johannes Langkamp.Beeld ROBIN VAN LONKHUIJSEN/ANP

Het is mooi om te zien dat Nederlandse kunstenaars zich prima staande houden in een sterk internationaal veld met namen als Manzoni, Gupta en Scully. Het enorme, abstracte portret dat Harald Vlugt componeerde van vergeelde pocketboekjes springt eruit. Net als het ernaast gehangen I don’t mean to be funny/Yes your ARE and yes you CAN/Corny Joke van Joncquil, dat bestaat uit een uitvergroot geeltje met daarop ‘hahahahahaha’.

Visuele dwarsverbanden

Met zoveel topwerken tot je beschikking kan een tentoonstelling als Art is the Antidote gewoonweg niet mislukken. Maar door goed combineren en balanceren, krijgen de werken hier nog iets extra’s. Zo vormen de gestapelde lichtboxen van David Batchelor het perfecte contrapunt voor de gekleurde kasseien van Pascale Martine Tayou op de wand ertegenover.

En Axel Hüttes foto van mist boven een berg vormt een mooi één-tweetje met de zeegezichten van Hans-Peter Feldmann die als een wolk zijn opgehangen. Deze visuele dwarsverbanden en associaties zorgen voor precies genoeg spanning binnen de zalen om deze eenlingen tot een los geweven en effectief geheel te maken.

Art is the Antidote: t/m 23 oktober in Museum Voorlinden, Wassenaar

Meer over