PlusGalerierecensie

Moniek Toebosch’ commentaar op het Stedelijk nu eenmalig in Torpedo Theater

Playbill Act II brengt de Stedelijktentoonstelling Kop op Kop uit 1994 op vrijdag 24 juni op theatrale wijze weer tot leven. Met collectiestukken en zelfportretten wurmde Moniek Toebosch zich de mannelijke kunstcanon in.

Edo Dijksterhuis
Moniek Toebosch in 1983.
 Beeld Het Parool
Moniek Toebosch in 1983.Beeld Het Parool

Dezelfde advertentie als onderaan dit stuk stond 28 jaar geleden ook in Het Parool. Het was de aankondiging van Moniek Toebosch’ bijdrage aan Couplet 3, een reeks tentoonstellingen die Rudi Fuchs in 1994 in het Stedelijk organiseerde. Toebosch toonde 45 dagen lang iedere dag een ander portret uit de museumcollectie. Ze hingen tussen toneelgordijnen met een tekst van eigen hand ernaast. Op de andere zijde van de wand, in het volgende zaaltje, projecteerde ze honderd gefotografeerde zelfportretten. Vandaar de titel: Kop op Kop.

In de herneming door kunstenaars/curatoren Isabelle Sully en Martha Jager duurt Kop op Kop geen honderd dagen maar één avond. “Toebosch bracht theater het museum in en wij doen het andersom: we brengen haar tentoonstelling in de setting van het Torpedo Theater,” zegt Sully. “De teksten worden voorgedragen door radio- en theatermaker Adeline van Lier, waardoor het echt een performance wordt.”

Nors kijkende vader

Een performance met veel variatie bovendien, want Toebosch trok in haar teksten alle registers open. Zo schreef ze bij Theo van Doesburgs schilderij Man met hoed een licht geagiteerd gesprek tussen Van Doesburg en de hoed in kwestie. Bij Leo Gestels Zittende vrouw dichtte ze: ‘Van de vele portretten van/ Gestel, aanwezig in het depot,/ riep deze vrouw het hardst/ en eiste meegenomen’. Het portret dat August Allebé schilderde van zijn nors kijkende vader liet ze gepaard gaan met een toneeltekstje waarin de vader zich ergert aan de zelftwijfel van zijn zoon.

“De teksten zijn poëtisch, scherp en vaak humoristisch,” vindt Jager. “Maar ze leverden ook commentaar op het Stedelijk, dat toch vooral werk van mannelijke kunstenaars in collectie had – een situatie die sindsdien niet erg is veranderd. Door zichzelf tegenover de museumstukken te projecteren, of er tegenaan, voegde zij zichzelf op subtiele wijze in de canon.”

Die zelfportretten had Toebosch gedurende vijftien jaar op systematische wijze gemaakt: telkens in dezelfde houding en op gelijke afstand van de Polaroidcamera. “Het zijn rauwe portretten, zonder stilering,” zegt Jager. “In de opvolging zie je haar versneld ouder worden, waarmee de tijd wordt omarmd, in tegenstelling tot de collectie portretten die de tijd tot stilstand brengen.”

Op een olifant

Toebosch overleed in 2012 op 64-jarige leeftijd. In de necrologieën werd ze steevast geroemd om haar artistieke veelzijdigheid. Haar beroemdste werk is Engelenzender, een radiostation met hemels gezang dat alleen te beluisteren was als je op de Houtribdijk tussen Lelystad en Enkhuizen afstemde op een speciale frequentie. In haar laatste performance, vlak voor haar dood, reed ze op een olifant die een eg voorttrok. Zo ploegde ze de aarde om en bereidde ze een nieuw oogstseizoen voor.

Sindsdien is Toebosch een beetje in de vergetelheid geraakt, maar Sully en Jager hopen daar verandering in te brengen. Dat is deel van de ‘kunstarcheologische’ missie van Playbill, dat niet alleen talige kunst reanimeert, maar ook de logistiek eromheen en die op het affiche – ‘playbill’ in het Engels – plaatst.

Sully: “In het archief van het Stedelijk vonden we veel documentatie rond Couplet 3, onder andere reacties van krantenlezers op de advertentie. Maar toen we de oorspronkelijke fax vonden met de lijst van 45 werken die Toebosch wilde tonen, wisten we dat dit het affiche moest worden. Het is het script van de avond.”

Playbill Act II

Van Moniek Toebosch
Waar Torpedo Theater, Sint Pieterspoortsteeg 33
Te zien 24/6 om 20.00 uur

null Beeld
Meer over