PlusRecensie

Miguel Angel Ríos verknipt landkaarten en vervormt zo koloniale historie

De Argentijnse kunstenaar Miguel Angel Ríos knipt en vouwt al dertig jaar landkaarten, om zo de logische samenhang van koloniale kaarten te ontwrichten.

Kees Keijer
Sommige kaarten zijn in cirkels geknipt en gevouwen, waardoor het resultaat doet denken aan een schietschijf. Beeld Peter Tijhuis
Sommige kaarten zijn in cirkels geknipt en gevouwen, waardoor het resultaat doet denken aan een schietschijf.Beeld Peter Tijhuis

Piep piep piep: de film Endless van Miguel Angel Ríos begint met het waarschuwingssignaal van een achteruitrijdende vrachtwagen of heftruck. Gevaar dreigt. Er komen muren in beeld, gebouwd met takken vol vervaarlijke doorns. Kaarsrecht, maar tegelijk uiterst grillig. De muren schuiven in een choreografie langs elkaar. Er klinken geluiden van strijd, van protest. Terwijl de muren van takken steeds meer intimideren, wordt het geluid ook verontrustender. Huilende baby’s, helikopters.

Miguel Angel Ríos (1943) studeerde aan de Academie voor Schone Kunsten in Buenos Aires voordat hij in de jaren zeventig naar New York verhuisde om te ontsnappen aan de militaire dictatuur in Argentinië. Hij verhuisde vervolgens naar Mexico en verdeelt nu zijn tijd tussen de VS en Mexico.

Vandaar die muur natuurlijk. Die verwijst vast naar de grens tussen deze twee landen. Naar Donald Trump, die het bouwen van een muur tussen de VS en Mexico in 2016 tot een speerpunt van zijn verkiezingscampagne maakte. Ríos begon overigens al in 2014 met de video, toen Trump voor het eerst ballonnetjes opliet over zijn ‘big, beautiful wall’.

Rollen slingers

Endless is nu te zien bij Akinci, samen met enkele werken van Ríos uit de jaren 1990. Want de Argentijnse kunstenaar is al veel langer bezig met het verdwijnen en veranderen van historische grenzen. Begin jaren negentig was Ríos op reis in de Amazone toen hij in een klein hotel een exemplaar van het tijdschrift National Geographic vond. Er stond een oude kaart van Amerika in. Hij moest denken aan zijn jeugd in de Argentijnse bergen. Elk jaar vond daar carnaval plaats. Daar mocht Ríos niet heen, maar zijn vader bracht elke avond verschillende rollen slingers mee naar huis. De jongen vouwde ze op als accordeons en vulde er zijn kamer mee.

Tijdens zijn reis nam Ríos de antieke kaart en begon te vouwen en te plooien, zoals hij in zijn jeugd met de slingers had gedaan. Hij sneed de kaart in repen en de geribbelde stukjes papier vouwde hij gedeeltelijk terug. De oorspronkelijke kaart was vervormd, maar toch herkenbaar.

Patroon van rimpels

Later gebruikte hij andere kaarten om hetzelfde effect te bereiken. Een landkaart van Christoffel Columbus en andere koloniale kaarten liet hij op groot formaat afdrukken, om ze vervolgens op doek te plakken. Door het doek vervolgens te vouwen, veranderde hij de objectieve weergave. Soms doen de vouwen denken aan rimpels in het water, in andere werken botst het patroon van de rimpels met de lijnen op de oorspronkelijke kaart, waardoor een chaotisch, abstract patroon ontstaat. Andere kaarten zijn in cirkels geknipt en gevouwen, waardoor het resultaat doet denken aan een schietschijf.

Deterritorialization

Miguel Angel Rios
Waar Akinci, Lijnbaansgracht 317
Te zien t/m 5-3

Meer over