PlusAchtergrond

Meer dan twintig uitgevers wezen het manuscript van J.K. Rowling af: de rest is geschiedenis

25 jaar geleden verscheen het eerste deel van de Harry Potterboekenreeks van de Britse J.K. Rowling (56). Dinsdag verschijnt bij uitgeverij De Harmonie de zoveelste spin-off: het filmscenario De geheimen van Perkamentus. Portret van een veelbesproken schrijfmultimiljonair.

Wim Spijkers
 J.K. Rowling. Beeld Samir Hussein/WireImage
J.K. Rowling.Beeld Samir Hussein/WireImage

Tot drie jaar terug was Joanne K. Rowling een onbetwiste publiekslieveling. De voormalige bijstandsmoeder werd wereldwijd niet alleen bewonderd door kinderen, maar ook door hun grootouders en generaties ertussenin. Ze is de auteur van zeven Harry Potterboeken waarvan meer dan een half miljard boeken zijn verkocht, verschenen in ruim tachtig talen. Daarbovenop werden ze tot acht gigantische kaskrakers verfilmd.

Jarenlang oogstte de bestsellerschrijfster met miljoenen volgers op sociale media bijval voor haar pittige tweets aan het adres van Donald Trump. Omdat Rowling in haar thuisland bovendien partij koos voor Labour kon ze bij de links-progressieve goegemeente wel een potje breken. Maar op 19 december 2019 keerde het tij. In een tweet nam Rowling het op voor Maya Forstater, een belastingwetenschapper die haar baan bij een Britse denktank kwijtraakte door te stellen dat mensen hun biologische sekse niet kunnen veranderen.

‘Kleed en noem jezelf hoe je wil,’ twitterde Rowling. ‘Ga naar bed met iedere volwassene die dat wil. Leef je leven in veiligheid en voorspoed. Maar vrouwen hun baan afnemen omdat ze stellen dat sekse echt is?’ #IkverdedigMaya’

Binnen de kortste keren werd Rowling vanwege haar ‘transfobe bullshit’ aan de digitale schandpaal genageld; alsof transgender vrouwen geen echte vrouwen zouden zijn. Vijf maanden later plaatste ze andermaal een tweet die olie op het vuur zou gooien. Reagerend op een artikel waarin werd gesproken over ‘mensen die menstrueren’ zei ze dat die ook gewoon vrouwen genoemd mochten worden. Weer kreeg ze ervan langs van mensen die aangaven dat ook transgender mannen soms nog menstrueren. Talloze publieke figuren namen afstand van haar uitspraken, inclusief de cast van de Potterfilms – Daniel Radcliffe en Emma Watson voorop.

Ford Anglia

Rowling werd op 31 juli 1965 als dochter van Anne en Peter Rowling geboren in het Zuid-Engelse stadje Yate. Peter werd vliegtuigingenieur, Anne amanuensis op de middelbare school die Joanne en haar twee jaar jongere zus Dianne later zouden bezoeken.

Naar verluidt stond directeur Alfred Dunn daar model voor Zweinsteinkopstuk Albus Perkamentus. Toen Joanne 4 was verhuisde het gezin naar Winterbourne, waar ze naast een familie genaamd Potter kwamen te wonen. Er werd thuis veel voorgelezen, zelf ontpopte ze zich als een klassieke boekenwurm, inclusief sproeten en ziekenfondsbrilletje. Ze had een hechte band met haar moeder, die op 34-jarige leeftijd een agressieve vorm van MS kreeg en haar baan moest opgeven.

Joanne was toen 15 en werd op school vaak gepest om haar extreme verlegenheid. Met vader Peter leefde ze op gespannen voet. Haar tienerjaren omschreef ze als ongelukkig. Ze kreeg last van dwangstoornissen en rookte stevig. Haar beste vriend in het laatste schooljaar, Sean Harris, bezat een turquoise Ford Anglia waarmee ze samen uitjes maakten – een welkome ontsnapping aan de huiselijke misère. De auto vormde het prototype voor het vehikel van de familie Wemel. Ron Wemel, Harry’s beste vriend, lijkt dan ook zeer op Sean.

Start van schrijverscarrière

Rowling studeerde aan de Universiteit van Exeter af in klassieke cultuur en Frans. Ze begon romans te schrijven die nooit werden gepubliceerd. In een vier uur vertraagde trein ontwikkelde ze het volledige plan voor een roman over een jongen die naar een tovenaarsschool gaat. “Het begon met Harry, daarna stroomden alle karakters en situaties mijn hoofd binnen,” vertelde ze later. De avond van diezelfde julidag begon ze aan Harry Potter en de Steen der Wijzen. Haar moeder overleed in december en heeft nooit van het boek geweten.

In 1991 verhuisde Rowling naar de Portugese stad Porto om er Engelse les te geven. In een lokale bar liep ze haar eerste man Jorge Arrantes tegen het lijf. In 1993 kwam dochter Jessica ter wereld. Vier maanden na haar geboorte besloten de kersverse ouders te gaan scheiden. Bankroet en zwaar depressief verliet ze Portugal, om in Schotland dicht bij zus Dianne te gaan wonen. “Ik was werkloos, alleenstaande ouder en zo arm als je maar kon zijn zonder dakloos te zijn in het moderne Engeland,” vertelde ze tijdens een lezing.

Krankzinnige klapper

Maar schrijven werd een tweede natuur; ze vond een literair agent, voltooide de eerste twee Potterdelen en was al begonnen aan het derde toen uitgever Barry Cunningham wel mogelijkheden zag. Hij adviseerde haar wel om er een baantje naast te nemen, want van het schrijven van kinderboeken kan de kachel niet roken. De uitgever vond het ook een goed idee om de initialen J.K. te gebruiken – de laatste letter verwijst naar haar grootmoeder Kathleen – omdat jongens geen boeken van een vrouwelijke auteur zouden lezen.

Harry Potter en de Steen der Wijzen vloog vanaf 30 juni 1997 echter praktisch de winkels uit, met de andere zes titels zou hetzelfde gebeuren. Een krankzinnige klapper, zeker als je bedenkt dat eerst meer dan twintig uitgevers het manuscript hadden afgewezen.

De rest is geschiedenis, want met zeven bestsellers in de Harry Potterreeks, vijf misdaadromans onder het pseudoniem Robert Galbraith, een prestigieuze koninklijke onderscheiding en een geschat eigen vermogen van ruim 900 miljoen euro is Rowling met afstand de succesvolste schrijver van de laatste decennia. Ook privé gaat het haar voor de wind. Sinds 2001 is ze getrouwd met met de Schotse anesthesist Neil Murray, met wie ze een zoon en een dochter heeft.

Aantrekkingskracht van magie

Tal van schriftgeleerden hebben zich gestort op de Harry Potterboeken. Voor een Italiaans onderzoek naar de invloed van Harry Potter, gepubliceerd in het Journal of Applied Social Psychology, werden kinderen gedurende hun gehele schooltijd steeds weer opnieuw bevraagd. De uitkomsten tonen aan dat jonge lezers van de reeks zich ontwikkelen tot vriendelijke, tolerante, aimabele volwassenen. Ook hebben ze volgens de onderzoekers een hoge tolerantielimiet tegenover mensen met een migratieachtergrond, vluchtelingen en leden van de lhbtq-gemeenschap.

Harry is de pleitbezorger van waarden als liefde, vriendschap en goedheid, hij heeft geen vooroordelen en reageert op iedereen met een positieve grondhouding – dat nemen de kinderen mee in hun verdere leven. Het klinkt te mooi om waar te zijn. Maar als slechts een fractie ervan klopt, zouden we Joanne Rowling daar heel dankbaar voor moeten zijn.