PlusFilmrecensie

Malmkrog: interessante conversaties tijdens de lunch, maar let op de zwijgende bedienden

‘Wat voor het oog is, mag niet dupliceren wat voor het oor is,’ schreef filmmaker Robert Bresson in zijn Notes sur le cinématographe. Malmkrog is een illustratie van die uitspraak, waarin regisseur Cristi Puiu een gelaagde dialectiek smeedt tussen woord en beeld.

Elise van Dam
Still uit ‘Malmkrog’. Beeld
Still uit ‘Malmkrog’.

Aan het einde van Crist Puiu’s bijna drieënhalf uur durende Malmkrog staart de welgestelde Édouard uit een raam van het statige landhuis. Of het de anderen ook is opgevallen dat er buiten al tijden een waas hangt, de dagen niet meer helder zijn. In dat landhuis hebben hij en vier kennissen eindeloos gepraat over de staat van een wereld waar ze zichzelf uit hebben teruggetrokken. Of misschien heeft de wereld zich teruggetrokken.

De woorden uit de film komen vrijwel allemaal rechtstreeks uit het boek War, Progress, and the End of History van de 19de-eeuwse Russische filosoof Vladimir Solovjov. Dat boek bestaat uit drie conversaties tussen vijf welgestelde mensen over thema’s als oorlog, christendom, beschaving. Uitdagende denkoefeningen die raken aan tal van filosofische vraagstukken en concepten; de theodicee, Nietzsches De genealogie van de moraal.

Maar Malmkrog is niet zomaar een verfilming van Solovjovs werk en visie, maar vooral ook een commentaar daarop, dat zich onthult in de compositie en keuze van shots. Op wiens gezicht de camera rust, wie zich in het centrum of juist in de marges van het beeld bevindt. In de discussies is vrij duidelijk waar het overwicht ligt, maar visueel gaat Puiu geregeld tegen dat overwicht in, suggererend dat wie het hoogste woord heeft, niet altijd de waarste dingen zegt.

Dat idee wordt nog versterkt in de tegenstelling tussen wie spreekt en wie niet. Want terwijl de vijf al lunchend en thee drinkend hun eloquente conversaties voeren, lopen bedienden zwijgend in en uit. Poetsen glazen, dekken tafels, ruimen het vuile servies weer af en doven de kaarsen.

Het bevragen en bepalen van de moraal is voorbehouden aan de hoge heren en dames, omdat zij het zich kunnen veroorloven die te beschouwen als een abstractie. Maar in die abstrahering verdwijnt de grillige realiteit, waarop die moraal zijn toepassing moet vinden, steeds verder naar de achtergrond.

In de twee jaar sinds de première van Malmkrog, begin 2020 op de Berlinale, is de film alleen nog maar urgenter geworden. Des te onbegrijpelijker dat die op een haar na de Nederlandse bioscopen miste (dat Malmkrog nu toch twee keer te zien is, is te danken aan het Previously Unreleased-programma van Eye).

Zo resoneert een verhandeling over waarom Rusland zich geen oorlog op Europees grondgebied kan veroorloven, schril door in het heden. Conflicten hebben nog nooit geleid tot meer rijkdom of welzijn, betoogt iemand, en elke weldenkende natie zal hiernaar handelen. Daarbij vergetend dat de richting van de geschiedenis zelden bepaald wordt door weldenkende naties, maar door irrationele enkelingen.

Malmkrog

Regie Cristi Puiu
Met Ugo Broussot, Marina Palii, Frédéric Schulz-Richard
Te zien in Eye

Meer over