null

PlusAchtergrond

Lukt het Arjen Lubach wel met De Avondshow?

Beeld Merlijn Doomernik

Arjen Lubach begint maandag met De Avondshow met Arjen Lubach, een (bijna) dagelijks satirisch programma. Velen gingen hem voor, nooit werd het een succes. En dan zijn de verwachtingen ook nog eens torenhoog gespannen. ‘Elke dag grappen verzinnen geeft veel stress.’

Roelf Jan Duin

Het moeilijkste van een dagelijkse satirische show? Dat je iedere dag een nieuwe show moet maken. Het is dan ook niet voor niets dat De Avondshow met Arjen Lubach niet elke dag maar ‘slechts’ 4 keer per week op televisie is. En toch, van maandag tot en met donderdag een scherp, actueel en grappig programma maken is een opgave van jewelste, en onvergelijkbaar met wat Arjen Lubach de afgelopen jaren deed. Geslaagde voorbeelden in Nederland heeft hij evenmin: meermaals is geprobeerd om, naar Amerikaans voorbeeld, een dagelijkse satirische show te maken, nooit werd het een succes.

Lubach waagde in 2007 zelf al eens een poging, samen met Patrick Lodiers. Maar De nieuwste show, dat was geënt op het Amerikaanse programma The Daily Show met Jon Stewart (en sinds 2015 Trevor Noah), bleek een matig succes. “We zaten elkaar ’s ochtends blanco op de redactie aan te kijken en moesten dan nog bedenken wat we die avond zouden doen,” zou Lodiers daar later over zeggen. Na één seizoen verdween het programma van de buis.

Nog korter hield de Nederlandse versie van The Daily Show (met dezelfde naam) het uit in 2011: Jan Jaap van der Wal mocht iedere avond het nieuws op humoristische wijze doornemen op de zender Comedy Central. Toen bleek dat er te weinig kijkers waren, werd de show na drie weken alweer geschrapt.

Nieuws is sneller

Op diezelfde zender probeerde Greg Shapiro het in 2007 opnieuw, met het dagelijkse programma Comedy Central News. Samen met het team van improvisatiecomedygezelschap Boom Chicago besprak hij iedere avond het Nederlandse nieuws ‘op een Amerikaanse manier’. Hij herinnert zich van die tijd vooral hoe zwaar het was. “Als je een wekelijkse show maakt kun je een dag werken aan een onderwerp, en als het dan niks blijkt te zijn ga je de volgende dag verder met iets anders. Die luxe heb je niet als je iedere avond met iets nieuws moet komen. Elke dag weer geslaagde grappen verzinnen geeft een hoop stress,” zegt Shapiro nu.

Bovendien is de snelheid van het nieuws de afgelopen vijftien jaar gigantisch toegenomen. Iets wat ’s ochtends nog groot nieuws was, kan diezelfde avond alweer een achterhaald onderwerp zijn waarover op sociale media alle grappen en snedige invalshoeken al voorbij zijn gekomen. Volgens Sander van Opzeeland, die in 2011 meewerkte aan Van der Wals dagelijkse show en al jaren de grappen schrijft voor Dit was het nieuws, is de uitdaging simpel: maak betere grappen dan die op Twitter rondgaan. Maar goed doseren is ook belangrijk. “Als een groot onderwerp het nieuws een week of langer beheerst, en je verschiet al je kruit op maandagavond, dan ben je de rest van de dagen uitgepraat.”

Diepe zakken

Kortom: ga er maar aan staan, zo’n dagelijks satirisch programma. Maar dit is wel Arjen Lubach, wiens wekelijkse show Zondag met Lubach (ZML) ongeveer alle prijzen won die er te winnen zijn. Toen hij daar in 2014 mee begon gaven ook weinigen het kans van slagen. Een man in pak achter de desk die het nieuws behandelt en grappen maakt: in Amerika werkte het, maar hier?

Het maken van een goede satirische show vereist diepe zakken. Je moet meerdere schrijvers in dienst nemen, zeker als je een dagelijkse show maakt. In de Verenigde Staten zijn de budgetten dusdanig dat voor Saturday Night Live of The Daily Show teams van tientallen comedians samengesteld worden. Bekend zijn de verhalen van comedians die euforisch zijn als er één of twee van de door hen bedachte grappen in de uiteindelijke show terechtkomen. Van Opzeeland: “Zelfs als je in Amerika iets maakt voor een nichepubliek, zijn dat nog steeds een paar miljoen mensen. Dat zie je terug in de budgetten. In Nederland zijn de schrijversteams stukken kleiner.”

Toch zat de sleutel van het succes van Zondag met Lubach in de samenstelling van het team. Naast ervaren en minder ervaren comedians die de grappen bedachten was er ook een onderzoeksredactie, die dossiers grondig uitspitte. Hierdoor werd Zondag met Lubach meer dan alleen satire, het programma wist ook onderwerpen op de (politieke) agenda te zetten. Niet zonder reden werd Lubach in 2021 uitgeroepen tot de meest invloedrijke mediaman van het jaar.

Torenhoge verwachtingen

En daar zit hem meteen de andere moeilijkheid bij het maken van De Avondshow met Arjen Lubach: omdat hij Arjen Lubach is zijn de verwachtingen automatisch torenhoog. Om deze enigszins te temperen blijven Lubach en zijn team voorafgaand aan De Avondshow in de luwte. Weliswaar waren er de afgelopen weken aankondigingen op tv en op sociale media (met een gastrol voor Paul Witteman), maar voor interviews waren Lubach en anderen die bij het programma betrokken zijn niet beschikbaar.

Ook dat past bij de werkwijze van Lubach, die zowel een ontembare dadendrang, als een hyperzelfbewuste onzekerheid in zich lijkt te herbergen. ‘Is dit wel interessant?,’ vraagt hij standaard tijdens interviews, die hij de afgelopen jaren sowieso terugschroefde tot bijna nul. Hij vond dat hij wel uitgepraat was over zichzelf. Dat contrasteerde dan weer met het boek Stoorzender dat hij in 2020 over zichzelf schreef en met de toneelvoorstelling die de weinig bescheiden naam Arjen Lubach Live! had. Hij noemt zichzelf ‘een clown met een kuif en een mening,’ maar neemt zijn eigen werk wel ‘pathetisch serieus,’ zo zei hij ooit in een interview.

Eigenlijk zouden we De Avondshow een langzame start moeten gunnen, zegt Shapiro, die in 2017 voor ZML het bekende filmpje ‘America First - The Netherlands Second’ insprak. Het kostte ook een paar seizoenen voor ZML zijn vorm vond en ook qua kijkcijfers op stoom kwam. In het begin keken er hooguit 300 duizend mensen, de laatste seizoenen zat dat aantal vaak boven de 2 miljoen. Shapiro: “De Avondshow ligt nu al enorm onder een vergrootglas, terwijl het voor Arjen fijn zou zijn als ie de tijd kreeg om de kinderziektes eruit te krijgen. In plaats daarvan zijn wij, zonder dat er nog maar een uitzending is geweest, het programma al aan het becommentariëren in de krant. Wij zijn onderdeel van het probleem!”

Meer over