Plus

Literatuurklassieker Slapeloze nachten is ondanks het gebrek aan plot spannend, grimmig en verrassend

Welke moderne klassiekers moet je als literatuurminnend wereldburger gelezen hebben? Dieuwertje Mertens maakt een selectie. Deze week: Slapeloze nachten (1979) van de Amerikaanse Elizabeth Hardwick (1916-2007).

Dieuwertje Mertens
null Beeld

Waar gaat de roman over?

In deze autobiografische roman kijkt Hardwick terug op haar leven, de plekken waar ze heeft gewoond en de mensen die haar pad hebben gekruist. Zoals de oudere man die ze als jong meisje kende met ‘grote, vierkante tanden en iets van de zinloze energie die men ook aantreft bij grote, aanhankelijke honden’. Hij nam haar mee naar een huis in een ‘drassig, dreigend stadsdeel’ om haar te ‘onteren’ (zeg gerust: verkrachten). Of de ‘roodwangige, homoseksuele jongeman uit Kentucky’ die haar huisgenoot was in Hotel Schuyler in New York, met wie ze een mariage blanc aanging dat uiteindelijk ten onderging aan ‘ruzietjes, ergernis en verveling’. Of de knappe minnaar Alex – ‘Moet Alex worden opgevoerd als een type, een genre?’ – die zich niet kon binden en uiteindelijk kapotging aan liefdesverdriet voor ene Sarah.

Waarom zou je Slapeloze nachten lezen?

Deze roman is een stroom aan herinneringen, bespiegelingen, portretten en brieven gericht aan een keur aan mensen uit het verleden van de verteller. Hieruit doemt een eenzame vrouw op, een intellectueel, die getekend is door haar ervaringen, de verliezen die ze leed en de literatuur die ze las. Ondanks het gebrek aan plot is de leeservaring spannend en grimmig en steeds weer verrassend door de gelaagde en eigenzinnige beschrijvingen van de karakters. In dit onweerstaanbare, bevreemdende proza lijkt Hardwick een diepere waarheid bloot te leggen. Bij Nijgh & Van Ditmar verscheen onlangs een prachtige vertaling van C.A.G. van den Broek.

Wie is het opmerkelijkste personage?

Onder Hardwicks pen wordt ieder personage een fascinerend karakter. Ze schetst bijvoorbeeld de tragiek van Marie, ‘een rijke jonge vrouw die met een zweverige stem sprak over Opbouwend Socialisme’. Hardwick schrijft: ‘De inzinkingen en hiaten, de gapingen en de lege plekken in Marie waren erg lastig, als gestotter.’ Haar huwelijk mislukt en van zelfinzicht is geen sprake.

Wie liet zich door de roman inspireren?

Susan Sontag en Philip Roth waren groot liefhebbers van haar werk. Lauren Groff schrijft in het voorwoord dat Hardwick (postuum) een vriendin is geworden: ‘Er spreekt zo’n groot invoelingsvermogen uit Hardwicks vluchtige blik.’

Elizabeth Hardwick, Slapeloze nachten, vertaald door C.A.G. van den Broek, Nijgh & Van Ditmar, € 21,99, 192 blz.

Meer over