Plus

Lachen voor de foto was uit den boze voor fotograaf Arno Nollen (1964-2022)

Zijn modellen waren verleidelijk maar ongepolijst, zijn manier van fotograferen was confronterend en voyeuristisch. De donderdag overleden fotograaf Arno Nollen was compromisloos.

Kees Keijer
Arno Nollen, 1996.   Beeld Koos Breukel
Arno Nollen, 1996.Beeld Koos Breukel

Toen hij op de Rietveld Academie zat, maakte hij een voetreis naar Barcelona, als ode aan Johan Cruijff. Hij begon in de Akkerstraat in Betondorp, voor het huis waar Cruijff geboren is. Al langs het Amsterdam-Rijnkanaal werd Nollen belaagd door een paar jongens die hij tegenkwam, ironisch genoeg voetbalsupporters.

Nollen was drie maanden onderweg naar Barcelona. Toen hij aankwam bij het huis van Cruijff is hij weer teruggegaan. Zijn held ontmoette hij niet, want die bleek in Amsterdam te zijn. Tijdens zijn pelgrimage fotografeerde hij meisjes die hij tegenkwam. Ook in latere series waren zijn modellen vaak naakt of schaars gekleed. Zijn manier van fotograferen was voyeuristisch en confronterend. Nollen: “Ze weten alles, maar missen de ervaring. Dat is interessant om vast te leggen.”

Kroketten uit de muur

Hij trad in de comfortzone van zijn modellen, die hij als kwetsbare en in zichzelf gekeerde muzen in beeld bracht. Verleidelijk maar ongepolijst, zonder opsmuk of make-up, met puistjes en sproeten. Lachen voor de foto was absoluut verboden. Nollen sloeg steeds toe op het moment waarop zijn model haar bewuste pose vergat en haar masker liet vallen. En professionele modellen vond hij totaal oninteressant. “Dat zijn een soort kroketten die je uit de muur trekt: ze smaken precies zoals je verwacht dat ze zullen smaken.”

Arno Nollen maakte donderdag in zijn woning in Amsterdam een einde aan zijn leven. Hij zou vaker last van suïcidale gedachten hebben gehad, maar toch komt zijn dood onverwacht. Annet Gelink, zijn voormalige galeriehouder: “Arno Nollen was een enorm talent en zijn dood is een groot gemis voor de Nederlandse en internationale kunst. Soms begreep ik hem niet en dan volgde een ruzie, maar hij was ook heel lief en erg betrokken. Misschien was hij bang voor de toekomst, maar dat weet ik niet zeker. Ik ga hem erg missen.”

Fotograaf Koos Breukel herkende zijn talent en raadde hem aan om naar de Rietveld Academie te gaan. Ook hij tast in het duister over de dood van Nollen. “Het heeft toch te maken met een soort gevoeligheid en angsten. Misschien maakte hij zich zorgen over zijn voormalige vriendin Natasha Juliac, die nu in Rusland woont, en hij had ook veel last van de dood van zijn vader. Maar het blijft onverklaarbaar. Het is ook een rare leeftijd, 58 jaar. Dan denk je dat hij een eeltlaag op zijn ziel zou moeten hebben. Maar die heeft hij niet opgebouwd. Hij was uitermate kwetsbaar.”

Bakkersschool

Arno Nollen werd geboren in Ede en groeide op in Vinkeveen. Hij ging aanvankelijk naar de bakkersschool, maar dat was geen succes, vertelde hij in Het Parool. “Ik kreeg een cameraatje van mijn vader en wat ik niet kon, mezelf definiëren, kwam door die camera dichterbij. Ik was toen 27, 28. Mijn vraag is: wie ben ik? Verder zal het m’n reet roesten. Uiting geven aan je gemoedstoestand, daar gaat het om. Het zou schrijven kunnen zijn, pianospelen, voetballen zelfs. Fotografie is een medium als elk ander. Ik geef ook niks om foto’s. Ik wil een verhaal vertellen, ik wil muziek maken, componeren met video, muziek, foto’s, installaties.”

Zijn compromisloos onderzoekende houding leidde tot een uniek oeuvre, dat toch ook vergelijking oproept met collega-fotografen. De erotische lading van zijn werk herinnert aan Sanne Sannes, de jeugdige breekbaarheid van zijn modellen doet denken aan de pubermeisjes van Hellen van Meene. De voyeuristische blik werd ook vaak vergeleken met Gerard Fieret, de Haagse fotograaf van nonchalante composities met meer of minder expliciete erotiek.

Slappe knieën

Zijn eerste fotoseries presenteerde hij in de vorm van kartonnen dozen met honderden fotokopieën. Nollen was niet per se geïnteresseerd in de impact van individuele foto’s, in het maken van een perfect plaatje. Het ging meestal om opeenvolgende foto’s die samen een dramatisch geheel vormen. Door gebruik te maken van herhaling, met portretten die steeds een ander standpunt hadden, een andere blik, een ander licht, daagde hij de kijker uit om te vergelijken en een eigen verhaal te componeren. “Als je vijftig beelden achter elkaar ziet van een meisje met een koud gezicht, krijg je slappe knieën. Wat ik wil teweegbrengen, wat ik hoop te zien gebeuren, is van foto’s kijken overgaan naar een verhaal lezen. Dat wil ik. Die kunst beoefen ik.”

Nollen was gefascineerd door Marinus van der Lubbe, de activist die werd veroordeeld voor brandstichting van de Rijksdag in Berlijn. Een andere held was de schrijver Fjodor Dostojewski, die hij ‘de god van de ontmaskering’ noemde. “Het lijkt alsof zijn verhaal tot stand komt zonder dat hij het construeert. Ontspannen. Dat is de kracht. En zo is het ook met Cruijff. Die vertegenwoordigt het schone, het lichte, het koude, maar vooral het onmiddellijke reageren op het gevoel.”

Werk van Arno Nollen, 1997. Beeld Arno Nollen
Werk van Arno Nollen, 1997.Beeld Arno Nollen

Wie wil praten over zelfmoordgedachten kan terecht bij 113 Zelfmoordpreventie of chatten op www.113.nl of bellen met 0800-0113 of 113.

Meer over