PlusNieuws

Kunstbeurzen vrezen gevolgen oorlog in Oekraïne

Terwijl de KunstRAI woensdag opent, is er veel onzekerheid in de internationale kunstwereld. Wat zijn de gevolgen van de oorlog in Oekraïne? En zijn de transportkosten voor kunstwerken nog wel op te brengen?

Kees Keijer en Edo Dijksterhuis
Voor Breaking Fragility van de Oekraïense kunstenaar Marfa Vasilieva lieten 63 vrouwen zich naakt fotograferen tijdens een reinigingsritueel met meel. Beeld
Voor Breaking Fragility van de Oekraïense kunstenaar Marfa Vasilieva lieten 63 vrouwen zich naakt fotograferen tijdens een reinigingsritueel met meel.

De Russische invasie in Oekraïne heeft grote gevolgen voor de kosten van de internationale scheepvaart. Olieprijzen bereikten vorige maand hun hoogste punt in acht jaar en daarnaast is het niet meer mogelijk om over het gecombineerde luchtruim van Rusland en Oekraïne te vliegen. Gevolg is dat het verschepen van kunst over zee, met name tussen Europa en Azië, veel duurder is geworden.

Luchtvracht van Europa naar China, Maleisië en Japan gaat mogelijk tot twaalf keer zoveel kosten. Het vervoer van kunst via zeecontainers van China naar Europa is ook peperduur geworden, tot wel 20 keer zoveel als een paar jaar geleden. De situatie zal voorlopig niet veranderen, waardoor sommige kunstkopers vanwege de torenhoge kosten hun bestellingen hebben geannuleerd.

Wat dit betekent voor de grote, internationale beurzen valt nog te bezien. Art Basel Hong Kong, dat eind mei plaatsvindt, wordt de eerste graadmeter. Frieze volgt in september met een beurs in Seoul. De verwachting is dat lokale beurzen als de KunstRAI minder last zullen hebben van de oorlog. Die hebben veel minder te maken met vervoerskosten, omdat de meeste kunstenaars uit Nederland en omliggende landen komen.

 Toon Berghahn is de meester van de dubbele bodem. Water in een zwembad of vals licht op een linoleumvloer ogen plat en diep tegelijk. Beeld -
Toon Berghahn is de meester van de dubbele bodem. Water in een zwembad of vals licht op een linoleumvloer ogen plat en diep tegelijk.Beeld -

Grote marges

Volgens private dealer Matthijs Erdman is het nog te vroeg om conclusies te trekken over de gevolgen van de oorlog. “Je kunt er nog niets van zeggen. Misschien krijgen mensen juist weer zin in kunst omdat het zo slecht gaat. En als het om grote bedragen gaat, maakt het niets uit. Als je een schilderij van 50.000 euro koopt en er komen duizend euro vervoerskosten bij, dan is dat relatief weinig. De marges zijn groot genoeg.”

De tijd dat Russische oligarchen veel kochten op de internationale kunstmarkt is volgens Erdman sowieso al voorbij. “Die waren tien, vijftien jaar geleden van belang. Toen zag je tijdens veilingen een lichtbalk met de valuta, waarop ook de prijs in roebels voorbij kwam. Russen kochten impressionisten, moderne kunst, Van Dongen. Maar dat is veranderd. En nu hebben Sotheby’s en Christie’s Russische veiligen geannuleerd en staan veel rijke Russische klanten op een zwarte lijst.”

Wat dit betekent voor de internationale kunsthandel wordt volgende maand duidelijk. Dan worden in New York de belangrijkste veilingen gehouden van impressionistische, moderne en hedendaagse kunst.

Kunstenaar Koos Buster maakte voor de KunstRAI 'een serie van lullige objecten die gevierd mogen worden'.  Beeld Daniel Wilsoe
Kunstenaar Koos Buster maakte voor de KunstRAI 'een serie van lullige objecten die gevierd mogen worden'.Beeld Daniel Wilsoe

Humanitaire catastrofe

Kunsthandelaar Willem Rueb, voor wie de KunstRAI de eerste beurs van dit jaar is, vindt het ook nog te vroeg om iets te zeggen over de invloed van de oorlog. Van de coronacrisis heeft hij de afgelopen twee jaar hoegenaamd niets gemerkt. “De verkoop ging boven verwachting goed en ik heb meer verkocht via mijn website”, vertelt hij. “Als ik juni een grote beurs in Brussel heb gedaan, weet ik pas echt of de oorlog in Oekraïne transportkosten en verkoop beïnvloedt. Het enige wat ik nu merk is de negen procent extra belasting voor verkoop aan het Verenigd Koninkrijk sinds de Britten uit de EU zijn gestapt.”

Wie zeker wel wat merkt van de oorlog in het oosten is Lilja Zakirova, die al bijna dertig jaar een galerie runt die gespecialiseerd is in Russische hedendaagse kunst. “De oorlog is een humanitaire catastrofe en heeft me de afgelopen maand in existentiële twijfel gestort,” zegt de geëmotioneerde galeriehouder. “Mijn klanten weten dat ik altijd anti-Poetin ben geweest, maar op de KunstRAI zal niet iedereen mij kennen. Gelukkig weten Nederlanders een verschil te maken tussen politiek en het volk, of in dit geval tussen politiek en de kunst.”

Leonie Schneider vertelt in haar kunst een verhaal over een ‘patchwork’-familie met zes broers en zussen; in elk schilderij heeft een ander de hoofdrol. Beeld -
Leonie Schneider vertelt in haar kunst een verhaal over een ‘patchwork’-familie met zes broers en zussen; in elk schilderij heeft een ander de hoofdrol.Beeld -

Navel van de wereld

Vrijwel alle kunstenaars die Zakirova vertegenwoordigt zijn de afgelopen jaren verhuisd naar onder andere Berlijn, Brussel en Eindhoven. Alleen Raoef Mamedov woont nog in Moskou. “Hij zou begin maart naar Nederland komen omdat hij deelneemt aan een tentoonstelling in Krona, het museum voor religieuze kunst. Maar bij een demonstratie werd hij in elkaar geslagen en gearresteerd. Hij kwam er vanaf met een boete en is niet vijftien jaar naar Siberië gestuurd, maar naar Nederland kan hij niet meer komen.”

De Oekraïense kunstenaar Marfa Vasilieva, die tijdens de KunstRAI exposeert in de stand van Kyas Art Salon, emigreerde na de invasie van de Krim in 2014 al naar Amsterdam. Wel bleef ze haar vaderland bezoeken om kunstprojecten te doen die erop gericht zijn het onderlinge wantrouwen in Oekraïne aan de kaak te stellen. Op de beurs laat ze Breaking Fragility zien, een fotowerk waarvoor 63 vrouwen zich letterlijk bloot gaven en een reinigingsritueel met meel ondergingen. Hun lichamen vormen een bloem of een ster rondom een cirkel die kan worden gezien als de navel van de wereld. De galerie doneert vijftien procent van de opbrengsten aan de opvang van Oekraïense vluchtelingen in Amsterdam.

KunstRAI: 14 t/m 18 april in de Europahal van de RAI.

Tips van de kenners

Koos Buster

Koos Buster werd bekend met een serie keramische werken, Sierborden van bijna alles wat ik niet leuk vind. Met Delfts blauwe voorstellingen van Saddam Hoessein, Sergio Ramos, een nagelknipper en Adelheid Roosen. Op de KunstRAI laat Buster werken zien waar hij juist wél blij van wordt. “Het is een serie van lullige objecten die gevierd mogen worden,” aldus de kunstenaar, “stilleventjes met meerdere keramische en glazen voorwerpen. De ruimte wordt daardoor een soort toneel en de objecten zijn acteurs waarmee je een klein verhaaltje kunt vertellen. Ik word er gewoon heel blij van om naar te kijken.”

Kees Keijer

Toon Berghahn

Schilders zijn illusionisten die complete werelden optrekken uit pigment, maar Toon Berghahn is de meester van de dubbele bodem. Water in een zwembad of vals licht op een linoleumvloer ogen plat en diep tegelijk. Bovendien plakt hij latjes op het doek waardoor onduidelijk is waar het tweedimensionale stopt en de ruimte begint.

Edo Dijksterhuis

Leonie Schneider

Waar de Duitse Joana Schneider (1990) schildert met garens, schildert haar jongere zus Leonie (1993) in één beeld complete familieverhalen op textiel. In de uitbundige, zeer gedetailleerde, bij Textielmuseum|TextielLab geweven doeken die Rademakers Gallery op de KunstRai toont, vertelt Leonie Schneider een verhaal over een ‘patchwork’-familie met zes broers en zussen (onder wie Joana); in elk schilderij heeft een ander de hoofdrol. Van de ouders geen spoor; Schneider speelt met het gegeven dat de kinderen noodgedwongen tot elkaar zijn veroordeeld en voor elkaar moeten zorgen.

Jan Pieter Ekker

Meer over