PlusGalerierecensie

Kunst of creatieve therapie? Werk gemaakt op de afdeling psychiatrie van het Kings County Hospital

Edo Dijksterhuis
Gezamenlijk werk van Berentsen en La Roche. Bezoekers worden uitgenodigd objecten in deze arena te plaatsen en er een herinnering aan te verbinden. Beeld ilya rabinovich
Gezamenlijk werk van Berentsen en La Roche. Bezoekers worden uitgenodigd objecten in deze arena te plaatsen en er een herinnering aan te verbinden.Beeld ilya rabinovich

“Een van de weinige totaal originele boeken die ik ooit gelezen heb”, noemde schrijver Paul Auster I Remember (1970) van Joe Brainard. Het inmiddels klassieke boekje laat zich inderdaad niet makkelijk classificeren. In een opeenvolging van zinnen die allemaal beginnen met de woorden ‘I remember’ haalt de Amerikaanse kunstenaar herinneringen op aan zijn jeugd in Oklahoma en het leven in New York tijdens de jaren 60. Maar de ‘ik’ uit deze kruising tussen memoires en prozagedicht kan ook een ‘we’ zijn. Beschrijvingen van particuliere ervaringen laten zich makkelijk door de lezer toe-eigenen, hoewel die er hoogstwaarschijnlijk heel andere beelden bij bedenkt.

De tentoonstelling I Remember is geïnspireerd door Brainards boek en komt voort uit de werkperiode van Mirthe Berentsen en Martín La Roche op de psychiatrische afdeling van het Kings County Hospital in New York, waar Beautiful Distress een kunstenaarsresidentie heeft. Zonder dat ze het van elkaar wisten, wisselden beeldend kunstenaar La Roche en schrijver Berentsen van rol. Hij dook in de taal, zij in beelden.

La Roche organiseerde workshops met schrijfopdrachten voor patiënten. Aan de wand van het Beautiful Distress House hangen uitvergrote verfstalen van Gamma, die in de verfwinkel namen hebben als ‘verjaardag’ (oranje) of ‘arrogant’ (blauw). De alternatieven die in New York werden verzonnen zijn minder stereotiep en lopen soms over van emotie: ‘Mama Grass’ voor een geruststellend lichtgroen en ‘Fake Friendly’ voor een geel, dat met die naam harder en gemener lijkt dan het waarschijnlijk is. Woorden maken hier de werkelijkheid.

Fysieke trigger

Berentsen nam de omgekeerde route. Toen zij het huis van haar overleden ouders leeghaalde, fotografeerde ze gebruiksvoorwerpen op weg naar de afvalbak: een grid van speelkaarten, lucifers, gebruikte lippenstiften en tubes crème. Op de plexiglas afdekking van de foto omcirkelde ze de objecten en gaf ze zo hun individualiteit terug. Uitvoering in keramiek verhief ze vervolgens tot dingen die weliswaar geen functie meer hebben, maar wel allerlei eigenschappen – zwaarte, glans, gladheid – die als een fysieke trigger werken voor het woorden producerende brein.

Voor de tentoonstelling hebben Berentsen en La Roche ook gezamenlijk werk gemaakt. Dat bestaat uit een zandbak, zoals die in de jaren 50 werd gebruikt in jungiaanse sandplay therapy. Bezoekers worden uitgenodigd objecten in deze arena te plaatsen en er een herinnering aan te verbinden.

De vraag is natuurlijk of dit kunst is of een vorm van creatieve therapie. Ik neig naar het eerste. Dit werk is immers niet gericht op genezing van deelnemers maar op het samen maken van composities: één zichtbare in het zand en één onzichtbare in het hoofd. Het laat op heel directe wijze ervaren hoe groot het gat is tussen de tastbare wereld en de taal die we gebruiken om daarop te reageren. En hoe juist die discrepantie ons in staat stelt een ongelijksoortig verleden te delen.

I Remember

Mirthe Berentsen en Martín La Roche
Waar Beautiful Distress House, Ms. Van Riemsdijkweg 41a
Te zien t/m 8/1

Meer over