PlusBeeldspraak

Kostelijke kerstfilm: Gods woord in een zonderling

Paus Luis Buñuel in een visioen uit La voie lactée. Beeld Alamy Stock Photo
Paus Luis Buñuel in een visioen uit La voie lactée.Beeld Alamy Stock Photo

In de slagschaduw van een plaag vieren we kerstmis zonder Die Hard, met een kostelijke film waarin Jezus in de spiegel kijkt en Luis Buñuel de paus is.

Bart van der Put

Natuurlijk, het is december maar hou toch eens op met die nonsens. Wanneer een misvatting met grote stelligheid herhaald wordt, betekent dat niet dat het geen misvatting is. Sinterklaas bestaat, tot hij niet meer bestaat. De kerstman werkt niet voor Jezus van Nazareth, maar voor The Coca-Cola Company. En Die Hard (1988) is geen kerstfilm.

Dat laatste wordt door een groeiend legioen liefhebbers stampvoetend tegengesproken. Die jongens schreeuwen het uit: Die Hard is de beste kerstfilm aller tijden! Dat is hun dogma, het staat niet meer ter discussie.

In de film stuit detective Bruce Willis van de NYPD in Los Angeles op een Duitse schurk, die met zijn bende een heel kantoorgebouw in gijzeling neemt. Willis slaagt er eigenhandig in het gajes op te ruimen en de gijzelaars te ontzetten. Die Hard is een spannende actiefilm, met fraaie stunts, schietpartijen en explosies. De mitrailleurs ratelen op kerstavond. Daarom is het een kerstfilm. Zou het?

Kruitdampen

Een paar maanden na het brexitreferendum van 2016 nodigde het Britse filmtijdschrift Empire lezers uit om de beste kerstfilm te kiezen. De redactie ontving ‘een sneeuwstorm aan inzendingen’, waarna Bruce Willis in de kruitdampen victorie kon kraaien. Het Britse volk had wederom gesproken: de onverschrokken Yank tegen de doortrapte Kraut, dat is Kerstmis!

Het stampvoetende legioen haalde zijn gelijk. Het stond zwart-op-wit: Die Hard is de beste kerstfilm aller tijden. En brexit betekent brexit.

Omdat de bioscopen weer gesloten zijn is het voorlopig niet mogelijk om de Amerikaanse kerstknallers Spider-Man: No Way Home en The Matrix Resurrections te zien. Ik heb geen idee of dat goede kerstfilms zijn, daar heeft het Britse volk zich nog niet over uitgesproken. Het is misschien ook beter om de blik nu eens niet over de grote plas te werpen, maar naar het tijdloze werk van een morsdode Spanjaard te kijken. Luis Buñuel is zijn naam.

Wees niet bang, Luis had een aanstekelijk gevoel voor humor. Vrees niet, de film bevat een actiescène met vlammen en blikschade, en er wordt ook nog in geschoten. Dat is natuurlijk goed nieuws voor de liefhebbers die in deze donkere dagen niet zonder kunnen. Maar betekent het ook dat La voie lactée (1969) een kerstfilm is? Vandaag wel. Er is namelijk bewijs. Let op, hier komt het: La voie lactée is een kerstfilm. Zwart-op-wit!

Meer gekke dingen

Mocht U nog twijfelen: er zijn fraaie rollen voor de jarige Jezus en diens stralend onbevlekte moeder Maria. Het broertje van Jezus is slechts een figurant, maar dat doet geen afbreuk aan zijn ontregelende bijdrage. Want die dreumes zien we niet vaak, die heeft de dekselse Luis er zomaar bijgezet.

Buñuel was een beroemd surrealist, hij deed meer gekke dingen. Jezus wordt geïntroduceerd voor de spiegel met een ingezeepte kwast en een scheermes in zijn handen. Maria behoedt hem net op tijd voor een historische misstap: “Mijn zoon, scheer je niet, je ziet er veel beter uit met je baard.”

Had zij gelijk?

We zullen het nooit weten.

De film gaat in hoofdlijnen over twee berooide pelgrims die vanuit Parijs naar Santiago de Compostella lopen. De titel kan vertaald worden als De Melkweg of The Milky Way. De wandelaars passeren onderweg een keur aan katholieke dogma’s, religieuze twisten en vormen van ketterij. Heden en verleden gaan naadloos in elkaar over en theologische discussies nemen grillige en geestige wendingen. Aan de dis klinkt deze vraag: ‘Als het lichaam van Jezus in de hostie zit, zoals de haas in de paté, wat gebeurt er dan met Christus tijdens de spijsvertering?’

Kerstboem

We zouden Buñuel een ketter kunnen noemen, maar zijn film is niet eenduidig over het geloof in een god. Dogma’s worden bespot en het katholicisme wordt vaardig op de hak genomen. Michel Piccoli trekt in een kerker fel van leer als de Marquis de Sade. De regisseur duikt zelf op als de paus, die in een visioen van een pelgrim door jonge revolutionairen tegen de muur wordt gezet. We horen schoten, maar zien niets. Het was slechts zinsbegoocheling, een echo uit het revolutionaire jaar 1968, toen Buñuel in bloedvorm verkeerde.

Ik kan het Die Hard-kerstdogma niet volgen, maar er zijn filmliefhebbers die op 25 december vieren dat Bruce Willis op die dag de Teutoonse bende over de kling joeg. Er zijn Amerikaanse families die hun kerstwens overbrengen met een groepsportret waarop alle gezinsleden met een machinegeweer rond de boom staan. Zij wensen ons een knallende kerstboem toe.

Het lijkt me beter om je licht op te steken bij Buñuel. Vooral nu.

Buñuel: The Essential Collection van Studiocanal bevat zeven topfilms op dvd of blu-ray.

Meer over