PlusAchtergrond

Kanye West laat ‘de echte Kanye’ zien in intieme documentaire

Rapper en schandaalkoning Kanye West hield het verschijnen van de documentaire Jeen-yuhs ruim 15 jaar tegen. De wereld was nog niet klaar om ‘de echte Kanye’ te zien, vond hij. Nu de film – sinds woensdag te zien op Netflix – er wel is, is de vraag: welke Kanye is eigenlijk de echte?

Stefan Raatgever
Kanye West in februari 2020. Beeld Matt Baron/REX
Kanye West in februari 2020.Beeld Matt Baron/REX

Deel 2 van de docutrilogie Jeen-yuhs eindigt met een voor een filmmaker gedroomde finale. Daar staat hij: Kanye Omari West (dan 27 jaar) uit Chicago met een glanzende Grammy in de hand, gewonnen voor zijn debuutalbum The College Dropout (2004). Hij spreekt zijn gehoor toe met een gemak en zelfvertrouwen alsof het zijn vrienden uit de buurt zijn in plaats van de elite van de Amerikaanse muziekwereld.

Vlak voor het gala in februari 2005 heeft een verslaggever van MTV hem nog een klassieke journalistenvraag gesteld: “Als iemand je een jaar geleden had verteld dat je naar de Grammy’s zou gaan met tien nominaties op zak, had je hem dan geloofd?” Het antwoord is typisch Kanye West: “Het probleem was nooit dat ik het niet geloofde. Het ging er om dat niemand anders het wilde geloven.”

In de drie uur die zijn voorafgegaan, heeft hij laten zien hoe groot zijn geloof was in zijn eigen capaciteiten. En hoezeer hij bij het vervullen van zijn eigen belofte de vooroordelen van anderen heeft moeten overwinnen. Filmmaker en jeugdvriend Clarence ‘Coodie’ Simmons had West op de voet gevolgd nadat die in 2002 vanuit Chicago naar New York was verhuisd om het te gaan maken in de muziek. Simmons kreeg bijna ongelimiteerde toegang tot Wests leven.

‘Te intiem’

Toch verscheen de documentaire niet in het jaar na Wests overwinning bij de Grammy’s. Toen de rapper eenmaal was doorgebroken veranderde zijn perspectief op de documentaire die hij tot dan toe overal had aangeprezen en handig gebruikte voor zijn eigen promotie.

Simmons vertelde afgelopen week aan The New York Times dat West hem verbood de documentaire uit te brengen. “Hij vond hem te intiem. Vond het geen goed moment om de wereld de echte Kanye West te laten zien.” En terwijl West de treden van de trap naar wereldfaam verder besteeg, groeiden de twee uit elkaar.

Pas in 2016 was er weer contact. West voelde zich onbegrepen door de wereld en dacht dat de documentaire zou kunnen helpen zijn verhaal te verhelderen. Maar voor er afspraken waren gemaakt, kwam de rapper serieus in de psychische problemen en moest hij uiteindelijk in een kliniek worden opgenomen. Plannen voor het uitbrengen of afmaken van de film werden pas in 2020 weer opgepakt.

Roddels en schandalen

Jeen-yuhs opent met een korte scène uit dat jaar, opgenomen op de Domicaanse Republiek. We zien West – gehuld in een van de op een kogelvrij vest lijkende creaties van zijn eigen modelijn – op de veranda van wat een vakantiehuis moet zijn. In een telefoon roept hij naar een ondergeschikte dat zijn presidentscampagne nu echt full steam moet krijgen.

Het is een vooruitblik op het derde deel dat Simmons en collega-regisseur Chike Ozah toevoegden aan hun werk, maar dat voor het verschijnen ervan niet aan de pers mocht worden vertoond. Volgens Simmons komen Wests mentale problemen en de motieven voor zijn mislukte gooi naar het presidentschap allemaal aan de orde.

Op die manier zou de ook de neergang na Wests komeetachtige opkomst in het eerste decennium van deze eeuw onderdeel worden van het verhaal. Want Wests Grammy’s raakten hoe langer hoe meer overschaduwd door maffe schandalen, roddels over de staat van zijn – inmiddels ontbonden – huwelijk met realityster Kim Kardashian en online scheldkanonnades waarvan het mikpunt meestal lastig was vast te stellen. Bij elkaar geveegd riep zijn gedrag steeds duidelijker de vraag op of West zijn genialiteit definitief voor gekte had verruild.

Kim Kardashian West and Kanye West bij The Met Gala, 2019. Beeld Getty Images
Kim Kardashian West and Kanye West bij The Met Gala, 2019.Beeld Getty Images

Dat West behalve mentaal getroebleerd ook bij vlagen briljant was, toont Jeen-yuhs met verve aan. Uit de hand gedraaid en voorzien van het zalvende commentaar van zijn vriend Coodie is het allerminst een journalistiek document, maar veelal een getuigenis van Wests aan het ongelooflijke grenzende geloof in eigen kunnen.

Overambitieus

Later zou West zichzelf uitroepen tot ‘Shakespeare in levenden lijve’ en ‘de grootste nog levende rockster van de planeet’, maar in Jeen-yuhs zien we nog vooral een overambitieuze jongeman die maar niet kan begrijpen dat zijn talent niet door iedereen wordt onderkend.

Het is daar in New York vooral worstelen om de aandacht van platenbazen. Die zien in hem een producer en beatmaker, maar geen artiest met een eigen repertoire. Het brengt West er onder meer toe onaangekondigd het hoofdkantoor van het gerenommeerde hiphoplabel Roc-A-Fella – opgezet door raptycoon Jay-Z – binnen te vallen. Voor zichtbaar ongeïnteresseerde medewerkers rapt hij mee met demotapes die hij waar hij kan in de geluidsinstallaties op de bureaus propt.

Het duurt bijna twee jaar – in de documentaire wordt het verhaal zo gedetailleerd verteld dat het nog langer voelt – voor Roc-A-Fella eindelijk toehapt. Tegen die tijd lijkt West al deels bevangen door zijn latere ik-tegen-de-wereldhouding.

Moeder Donda

Het is eeuwig zonde dat Coodies camera West na 2005 uit het oog verloor. Want de verklaring van zijn ongebruikelijke gedrag moet ergens in de jaren die volgen liggen. In november 2007 overlijdt zijn moeder Donda onverwacht aan de complicaties van een operatie.

De scènes uit 2002 en 2003 waarin Donda haar zoon moed inspreekt, vormen de hoogtepunten van de documentaire. Naast zijn optimistische en vriendelijke moeder, die hem nagenoeg alleen opvoedde, smelt de branie van West in sprinttempo weg. Plots is hij weer de kleine jongen die de bevestiging van zijn moeder – toch al een en al bewondering voor haar zoon – het belangrijkste vindt.

Kanye West en zijn moeder Donda. Beeld Netflix
Kanye West en zijn moeder Donda.Beeld Netflix

Zie ze naast elkaar zitten voor de deur van Wests ouderlijk huis en je ziet een hecht tweemanschap met moeder Donda als stevige rots om een koninkrijk op te bouwen. Haar overlijden moet bij West nog altijd nadreunen. Niet voor niets bracht hij vorig jaar een album uit dat haar naam droeg en heeft hij voor dit jaar een tweede deel aangekondigd.

Of dat er werkelijk komt, weet je bij West nooit zeker. Daarvoor is zijn gedrag te onvoorspelbaar. De laatste maanden komt hij slechts in het nieuws doordat hij de nieuwe vriend van zijn ex-vrouw Kim publiekelijk zwartmaakt en zelfs bedreigt. Het is te hopen dat hij ergens de kinderlijk lieve Kanye, zoals we die naast zijn moeder zagen, weet terug te vinden.

Kanye West, de tijdlijn

8 juni 1977: Geboren in Chicago als Kanye Omari West.

Zomer 2002: Krijgt contract bij Roc-A-Fella, het platenlabel van Jay-Z.

23 oktober 2002: Krijgt zwaar auto-ongeluk, verwerkt ervaringen op eerste hit Through the Wire.

Februari 2004: The College Dropout verschijnt, haalt nummer 2 in Amerikaanse hitlijst.

30 augustus 2005: Tweede album Late Registration verschijnt. Nummer 1 in Amerika. Wint Grammy voor het beste rapalbum.

November 2007: Moeder Donda overlijdt aan de complicaties van een cosmetische operatie.

September 2009: Verstoort de winnaarsspeech van Taylor Swift tijdens de uitreiking MTV Video Awards. West klimt het podium op en roept dat Beyoncé had moeten winnen. West mag vervolgens niet meer optreden.

November 2010: Vijfde album My Beautiful Dark Twisted Fantasy verschijnt. Wint opnieuw Grammy voor beste rapalbum, maar krijgt tot ontsteltenis van West geen nominatie in de algemene albumcategorie.

Mei 2014: Trouwt in Venetië met reality-tv-ster Kim Kardashian.

Juni 2015: Speelt headlineconcert op festival Glastonbury. Roept zichzelf uit tot ‘grootste nog levende rockster op planeet’.

Oktober 2016: Breekt wereldtournee af nadat vrouw Kim Kardashian in Parijs is beroofd van juwelen ter waarde van tien miljoen dollar.

November 2016: Wordt opgenomen in een psychiatrische kliniek na een zenuwinzinking als gevolg van extreem slaaptekort.

September 2018: Kondigt aan zijn naam te willen wijzigen in ‘Ye’.

Januari 2019: Begint met reeks Sunday services, kerkdiensten met muziek.

Oktober 2019: Jesus is King, album met sterk religieuze inslag, verschijnt.

November 2020: Doet, na aanvankelijke steun voor Donald Trump, zelf mee aan de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Krijgt in totaal 70.000 stemmen.

Februari 2021: Kim Kardashian vraagt scheiding aan.

2021: Stelt zijn album Donda vier keer uit om het vervolgens in augustus uit te brengen.