PlusTentoonstellingsrecensie

Jubileumjaar omslagontwerp: op een Harley denderde Jan Cremer de literatuur binnen

null Beeld  Gert Jan van Rooij
Beeld Gert Jan van Rooij

Zestig jaar geleden ontwierp Jan Cremer (82) het omslag voor zijn nieuw te verschijnen bestseller. Eenwerk wijdt een tentoonstelling aan de geschiedenis van het ontwerp.

Het Parool

Jan Cremer had het idee voor de omslag al lang in zijn hoofd. Nog voordat hij een uitgever had, wist hij al hoe het boek eruit moest zien. Zestig jaar geleden werd dat idee uitgevoerd. Toen maakte Wim van der Linden een foto van Jan Cremer op een geleende Harley Davidson, buiten, in de Gerrit van der Veenstraat. Een wit laken werd gebruikt als achtergrond. Cremer: ‘Ik ga wijdbeens op mijn Harley Davidson zitten en geef gas. Zo dender ik de literatuur binnen.’

Twee jaar later verscheen Ik Jan Cremer bij De Bezige Bij. “Omdat het moet,” zei uitgever Geert Lubberhuizen destijds. Lubberhuizen was Cremer op het spoor gekomen door een tip van W.F. Hermans, die onder de indruk was van Cremers korte verhalen.

Smerige teksten

Toen gebeurde waar Cremer als jongetje al van had gedroomd: hij werd beroemd. ‘Omdat het moet’ was ook voor Julius Vermeulen van Eenwerk een van de drijfveren om een tentoonstelling over het boek te maken. “Maar ook en vooral omdat mijn vader mij in 1967, ik was toen veertien, Ik Jan Cremer in handen duwde en zei: ‘Hier jongen, ga dit maar lezen, dat is goed voor je.’ Na drie weken werd het boek weer afgepakt, omdat ik alle smerige teksten uit mijn hoofd had geleerd om die vervolgens keihard door het huis te schreeuwen.”

Bij Eenwerk staat niet zozeer het boek, maar het omslag centraal. Op een wand zijn alle omslagen van 1962 tot 2020 chronologisch te zien. De herdrukken hebben telkens min of meer dezelfde cover, met de foto van Cremer op de motor. Steeds zien we de foto, de titel en de tekst ‘’n onverbiddelijke beststeller’ – door Cremer bedacht toen er nog geen exemplaar verkocht was. Toch zijn er kleine verschillen. Zo werd de druk soms toegevoegd als een extra aanbeveling.

Engelse wrijfletters

In 2014 verscheen een versie ter gelegenheid van de vijftigste verjaardag van het boek. Voor deze jubileumeditie was het oorspronkelijke ontwerp gebruikt. Daarvoor had Cremer een letter uitgezocht, de zogeheten Playbill, die hem terugvoerde naar de cowboyverhalen uit zijn jeugd. De wrijfletters had hij opgestuurd gekregen uit Engeland. Maar op een gegeven moment waren de letters E en R blijkbaar op, want in het ontwerp staat ‘IK JAN CREMLD’.

De achterkanten zijn ook afgebeeld, en die verschillen door de jaren heen nogal van elkaar. In 1964 staat Cremer geportretteerd in zijn Mercedes 190 SL Cabrio. In de vrijgevochten jaren die volgen, is hij steevast in het gezelschap van vrouwen die halfontkleed of wijdbeens poseren, en weer later hangt hij op de achterkant de gesoigneerde meneer uit. Achterop de editie van 2020 eet hij een taartje.

Ik Jan Cremer Icoon

Jan Cremer
Waar Eenwerk, Koninginneweg 176
Te zien t/m 28-5

Meer over