PlusBoekrecensie

Jammer, rendieren schreeuwen niet van pijn – schokkende roman over de stelselmatige discriminatie van inheemse Sami-bevolking

In haar schokkende en aangrijpende debuutroman Slechts een diefstal schrijft Ann-Helén Laestadius over de tot op heden stelselmatige discriminatie van de inheemse Sami-rendierhouders in het noorden van Zweden.

Marjolijn de Cocq

‘Slechts een diefstal,’ heet het bij de politie als de traditionele rendierhouders van het inheemse Sami-volk aangifte doen van de dodelijke marteling dan wel verdwijning van hun rendieren. Er zijn andere prioriteiten, de aangiften worden opzij geschoven. Onderzoek wordt niet nodig geacht.

Sami rendierhouders, breiden de kudde voor op de wintermaanden. Beeld Corbis via Getty Images
Sami rendierhouders, breiden de kudde voor op de wintermaanden.Beeld Corbis via Getty Images

Het is de bittere realiteit waarop de debuutroman Slechts een diefstal van de Zweedse Ann-Hélen Laestadius stoelt. Ze stamt zelf af van twee Zweedse minderheidsgroepen, de Sami en de Tornedalers. En honderden aangiften heeft ze ingezien voor een verhaal dat ze situeert in een fictief dorp, maar zich tot de dag van vandaag voltrekt in Sápmi – zoals het grondgebied in Noord- en Oost-Europa waar de Sami leven wordt aangeduid.

Haar hoofdpersoon Elsa is negen jaar oud als ze, winter 2008, en in haar eentje naar de rendierkraal van haar familie geskied, het dode lichaam van haar rendierkalf Nástegallu vindt. Ze betrapt de moordenaar op heterdaad, hij heeft het beest niet nog mee kunnen nemen voor zijn illegale handel in rendiervlees.

‘Toen grijnsde hij, wees naar haar, hield zijn wijsvinger voor zijn dunne lippen en haalde die vervolgens langs zijn keel. Dood. Dat stond voor dood, dat wist ze.’

Pluizig restje oor

Dus Elsa zwijgt, zich vastklampend aan het pluizige restje oor dat ze van haar kalf over heeft, terwijl steeds meer rendieren verdwijnen. Of uit puur sadisme en om de ‘Lappen’ – het scheldwoord voor Sami – te treiteren worden doodgemarteld. Laestadius beschrijft het vanuit Elsa’s kwelgeest in gruwelijke details. ‘Rendieren schreeuwden niet van de pijn. Dat was jammer.’

Elsa is een vreemde eend in de bijt, ze wil met haar vader in de rendierhouderij blijven werken - wat voor dochters geen optie is maar voor zonen een onontkoombare toekomst. ‘Het leven met de rendieren. Daar gebeurde iets onontbeerlijks waarvan zij was buitengesloten.’

Laestadius brengt aangrijpend de Sami-cultuur anno nu in beeld, waar het vasthouden aan oude tradities de jongere generaties dermate dwingend in mallen duwt dat zelfmoord schering en inslag is. En dan is het aanhoudende racisme waarmee de Sami kampen – ‘Een goede Lap is een dode Lap’ – en de kolonisatie van de hun toegewezen grondgebieden voor bijvoorbeeld mijnbouw.

Erger dan fictie

Elsa is ook degene die, achttienjaar oud inmiddels, haar stem verheft en met behulp van de media en gevaar voor eigen leven de misstanden aan de kaak stelt in een schokkende en aangrijpende roman met een activistische oorsprong. Zoals Laestadiuss in haar nawoord schrijft: ‘Het is al heel lang gaande. De werkelijkheid is soms erger dan fictie.’

null Beeld -
Beeld -

SLECHTS EEN DIEFSTAL

Ann-Helén Laestadius

Vertaald door Angélique de Kroon

Cargo
€24,99,

400 blz.

Meer over