PlusInterview

ITA-regisseur Maria Kraakman over Cliënt E. Busken: ‘Ik zie dit als een avontuur’

Ze verslikte zich bijna in haar thee toen Ivo van Hove haar vroeg, maar actrice Maria Kraakman greep de kans om een voorstelling bij ITA te regisseren met beide handen aan. Gisteren was de première van Cliënt E. Busken, naar het boek van Jeroen Brouwers.

Het Parool
Gijs Scholten van Aschat vertolkt in Cliënt E. Busken de rol van de gelijknamige psychiatrische patiënt.  Beeld Fabian Calis
Gijs Scholten van Aschat vertolkt in Cliënt E. Busken de rol van de gelijknamige psychiatrische patiënt.Beeld Fabian Calis

Het was het idee van Gijs Scholten van Aschat om een voorstelling naar het boek Cliënt E. Busken te maken. Hij heeft zelf een bewerking gemaakt en auteur Jeroen Brouwers daarover gesproken. Dat Maria Kraakman (46) vervolgens door ITA-baas Ivo van Hove gepolst werd voor de regie, zag ze niet aankomen. “Ik dacht dat hij me ging vragen een rol van iemand over te nemen, maar hij gaf me het boek en vroeg of ik over het regisseren van Gijs wilde nadenken. Ik proestte mijn thee uit en dacht: ‘Wat?!’ ‘Wow!’” Ze slaat haar handen voor haar mond. “En ik moest er écht over nadenken, omdat het zo Gijs’ ding was. Ik wilde hem niet het idee geven dat ik dat ging afpakken, snap je?”

Dat jullie vaak samen speelden, zoals in Het jaar van de Kreeft, maakte dat de beslissing nog extra moeilijk? U heeft toch een andere verhouding ineens.

“Ik heb hem gevraagd: ‘Krijg ik jouw vertrouwen dat ik de goede keuzes maak?’ Toen zei hij ja. Omdat nog van alles uit zijn bewerking moest, hebben we het zo aangepakt: ík deed schrappingsvoorstellen, om te kijken of we op dezelfde golflengte zaten. Dat bleek zo te zijn.”

Wat vond u van het boek?

“Ik was heel erg onder de indruk van de taal. Dat had ik ook al bij zijn boek Het Hout, dat we hier eerder op toneel hebben gebracht, en ik moest er óók weer verschrikkelijk om lachen. Dat is het spannende aan Brouwers: het wringt zo dat je erom moet lachen terwijl het tegelijkertijd zo heftig is ook. Ja, en ik hoorde Gijs al in mijn hoofd.”

Helemaal nieuw is de rol van regisseur niet voor Kraakman. In 2017 regisseerde ze een afstudeervoorstelling op de toneelschool Arnhem. “Dat was écht de eerste keer en dat vond ik heel tof, echt fantástisch. Ik vind het te gek om de sleutel te vinden van hoe je iets vertaalt naar het theater. Dat moet één kernidee zijn, gewoon een simpel en helder idee. Ik merkte dat ik het heel leuk vond daarover na te denken. Die voorstelling in Arnhem viel ook goed en ik dacht: ‘Dit zou ik wel vaker willen doen!’ Maar ik ging toen echt nog niet hier bij ITA roepen van: ‘Zeg ik kan nu regisseren, mag ik ook eens?’”

Cliënt E. Busken is geschreven als een monologue intérieur van een patiënt in een instelling voor bejaarden, hij zit vastgesnoerd in een rolstoel. Denkt, piekert en maalt. En: zegt geen woord. Hoe maak je daar theater van?

“Ik heb heel erg lopen zoeken naar die stem van Busken. Kijk, we zitten in zijn hoofd, we horen hem praten, dus ik dacht: eigenlijk moet je laten zien wie hij zou wíllen zijn; van buiten zie je een man in een bejaardenhuis. Trillend, kwijlend, in zijn broek kakkend; bij ons zie je de performer, een entertainer. Ik vind het echt geschreven als een performance.”

Maria Kraakman maakt sinds 2015 deel uit van het vaste ensemble van ITA. Beeld Jan Versweyveld
Maria Kraakman maakt sinds 2015 deel uit van het vaste ensemble van ITA.Beeld Jan Versweyveld

“Busken vermaakt de lezer en dat moet je vertalen naar theater anders kun je net zo goed een luisterboek inspreken. En wij voegen muziek toe. Gijs wilde heel graag zingen om lucht te brengen in de stroom tekst. Nummers uit zijn jeugd, de jaren zestig. Ik heb Jip van den Dool erbij gevraagd als muzikant omdat ik heel graag ook een jong iemand op het toneel wilde, een jonge en viriele man.”

“Dat vond ik trouwens ook heel leuk van deze regie: ik heb natuurlijk mijn eigen fantasie maar nu krijg je daar die van een vormgever, een kostuumontwerper en van Jip bij. Ineens ben je aan het samenwerken. Dat vond ik heel bijzonder.”

Voortaan alleen nog maar regisseren?

“O nee, zeker niet! Ik zie dit als een avontuur. Ik vind acteren echt het allerleukste wat er is. Dat zou ik nooit willen opgeven. Het is wel leuk als denkoefening. Denk ik bij stukken die ik lees over hoe ik die zelf zou ensceneren?” Ze zwijgt even. “Ach, misschien af en toe.”

Cliënt E. Busken van ITA/Maria Kraakman is t/m 29/9 te zien in ITA.

Meer over