PlusAchtergrond

ITA in het teken van schrijver Édouard Louis: ‘Mijn ouders en ik hebben elkaar weinig meer te zeggen’

Corona liet hem een jaar wachten, maar nu is de Franse schrijver Édouard Louis (29) dan toch de centrale figuur op de tiende editie van het ITA-festival Brandhaarden, dat plaatsvindt van 19 februari t/m 4 maart. Er zijn toneelbewerkingen te zien van al zijn boeken, ook van de door hem bewonderde Ivo van Hove.

Hans Smit
Édouard Louis speelt zichzelf in de Brandhaarden-openingsvoorstelling Qui a tué mon père, een eerbetoon aan zijn vader. Beeld Jean-Louis Fernandez
Édouard Louis speelt zichzelf in de Brandhaarden-openingsvoorstelling Qui a tué mon père, een eerbetoon aan zijn vader.Beeld Jean-Louis Fernandez

Zeker, ook Édouard Louis heeft last van corona gehad. “Ik zat vast, hier in Parijs, zoals iedereen,” vertelt Louis via Zoom. “Ik heb de lockdown vooral gebruikt om te kunnen schrijven. Dat privilege heb ik, ik hoef voor mijn werk de deur niet uit, zoals een schoonmaakster of een fabrieksarbeider.”

“Ik werd ook wel weer met mijn neus op de feiten gedrukt van hoe de wereld in elkaar zit: een kind hebben in het zuiden van Frankrijk gaf je het recht om het hele land te doorkruisen. Maar een partner van hetzelfde geslacht, die vijf straten verderop zit, mocht je niet zien. Zo werden alternatieve samenlevingsvormen, niet alleen van seksuele minderheden, op één hoop geveegd en niet erkend. Elke maatschappelijke crisis brengt vormen van ongelijkheid, onderdrukking en machtssystemen aan de oppervlakte.”

In een gesprek met Édouard Louis gaat het al snel over klassenongelijkheid en engagement. Hij weet waarover hij praat. Het was armoe troef thuis, in Noord-Frankrijk. Vader was in de fabriek arbeidsongeschikt geraakt, zijn moeder verdiende af en toe wat bij. Het gezin moest rondkomen van de bijstand. Racisme, alcoholisme, de afkeer van zijn homoseksualiteit: Louis putte eruit voor zijn literaire werk, vanaf zijn autobiografische debuut Weg met Eddy Bellegueule via Geschiedenis van geweld, Wie heeft mijn vader vermoord (een eerbetoon aan zijn vader) tot aan Strijd en metamorfose van een vrouw, waarin hij zijn moeder portretteerde.

Lege stoel

Van elke roman werden wel toneelbewerkingen gemaakt, Édouard Louis heeft daar wel een verklaring voor: “Het zijn plaatjesboeken, ik beschrijf duidelijke, opeenvolgende scènes, en regisseurs als Eline Arbo, Thomas Ostermeier, Milo Rau en Ivo van Hove gaan de vraagstukken die ik aanraak – klassenverschillen, mannelijkheid en seksualiteit – in hun onderlinge samenhang te lijf.”

Vooral Van Hove kan bij Édouard Louis een potje breken, na zijn interpretatie van Strijd en metamorfosen van een vrouw met Marieke Heebink en Majd Mardo. “Dat was magnifiek. Ik herkende er mijn moeder in, angstig ingesloten in die kleine keuken en hoe ze dan op een gegeven moment de muren met haar eigen armen wegduwt en ruimer kan ademen, dat raakte me enorm. Ik zat bij de première in Haarlem met de helft van de zaal in tranen.”

Die voorstelling is ook in Brandhaarden te zien, van de interpretatie die Van Hove eerder maakte van Wie heeft mijn vader vermoord alleen een registratie. Zelf speelt Louis dat stuk wel live. “Ja, wel totaal anders dan Hans Kesting. Hij speelde bijvoorbeeld afwisselend de vader en de zoon. Bij mijn regisseur, Thomas Ostermeier, wordt die vader voorgesteld door een lege stoel. Dat vind ik ook zo mooi aan Brandhaarden, dat je dezelfde realiteit op verschillende manieren kunt belichten. Net als in mijn boeken eigenlijk: in relatie tot de fabriek en de overheid is mijn vader het slachtoffer, maar ten opzichte van mijn moeder is hij juist een beul. Je kunt dus slachtoffer en dader tegelijkertijd zijn. Kwestie van focus. En beide standpunten zijn waar.”

Sociale kloof

Heeft hij als gevierd schrijver nog contact met zijn ouders? “Jawel,” klinkt het aarzelend. “Maar het praat niet makkelijk. Ik probeer het, maar voor hen ben ik naar een andere sociale klasse overgegaan. Je merkt dat we elkaar weinig te zeggen hebben. Mijn manier van praten, bewegen, mijn accent; ik sta voor een leven dat zij nooit gehad hebben.”

Daar wordt hij wel triest van. “Op twee niveaus. Op persoonlijk vlak uiteraard. Je realiseert je dat je bent uitgepraat. Dat stemt melancholisch. En het is ook triest omdat je je realiseert getuige te zijn van een sociale kloof. Als ik mijn ouders zie en vlak daarna iemand van de Parijse bourgeoisie in een restaurant een fles wijn zie bestellen voor het bedrag dat mijn vader in een maand verdient... Ik veroordeel dat niet, ik vind veroordelen vreselijk, maar ik zie de maatschappelijke structuren. Die wil ik graag aan de kaak stellen in mijn werk.”

Momenteel werkt hij aan een essaybundel over de macht van de literatuur en verder wordt de samenwerking met Ivo van Hove geïntensiveerd: “Hij is voor mij momenteel een van de meest inspirerende kunstenaars. Hij brengt mijn werk op toneel, en andersom inspiréért hij mij ook door zijn theaterwerk. We gaan nog veel moois doen, Ivo en ik.”

Tiende editie Brandhaarden


Tijdens Brandhaarden haalt ITA voorstellingen van opvallende theatermakers uit het buitenland naar Amsterdam. In voorgaande edities stonden regisseurs als Katie Mitchell en Milo Rau in de schijnwerpers, en stadstheaters als Münchner Kammerspiele en Peter Brooks Théâtre Bouffes du Nord.
De editie van 2022 focust op de jonge Franse schrijver Édouard Louis. In de openingsvoorstelling Qui a tué mon père speelt Édouard Louis zichzelf in regie van de Duitse regisseur Thomas Ostermeier. Van hem is ook Im Herzen der Gewalt  te zien, door het Berlijnse gezelschap Schaubühne am Lehniner Platz. De Noorse versie van dat stuk door Det Norske Teatret in regie van Kjersti Horn is op verzoek van Louis ook in het programma opgenomen.
Ivo van Hoves versie van Gevechten en metamorfosen van een vrouw met Marieke Heebink en Majd Mardo is tijdens Brandhaarden voor het eerst in ITA te zien. De gelauwerde versie van regisseur Eline Arbo van Weg met Eddy Bellegueule door Toneelschuur Producties en Hans Kestings solo Wie heeft mijn vader vermoord worden op groot scherm vertoond. Er is een theatrale lezing van een nieuw stuk dat Louis samen met Milo Rau heeft ontwikkeld.

Brandhaarden, 19 februari t/m 4 maart in ITA. Meer informatie via ita.nl/brandhaarden

Édouard Louis: 'Elke maatschappelijke crisis brengt vormen van ongelijkheid, onderdrukking en machtssystemen aan de oppervlakte.' Beeld Arnaud Delrue
Édouard Louis: 'Elke maatschappelijke crisis brengt vormen van ongelijkheid, onderdrukking en machtssystemen aan de oppervlakte.'Beeld Arnaud Delrue
Meer over