PlusReportage

ITA in het Amsterdamse Bos met The Damned: ‘Familiedrama van de hoogste klasse’

Bijna het volledige acteursensemble van ITA vertolkt de komende weken in de open lucht The Damned, Ivo van Hove’s bewerking van een filmscript van Luchino Visconti, over de giftige verbinding tussen een rijke Duitse industriëlenfamilie en de nazipartij. ‘Een cocktail aan narigheid en giftigheid, heerlijk om te spelen.’

Hans Smit
ITA, het grootste theatergezelschap van Nederland, staat de komende weken in het Amsterdamse Bostheater met 'The Damned'. Beeld Jan Versweyveld
ITA, het grootste theatergezelschap van Nederland, staat de komende weken in het Amsterdamse Bostheater met 'The Damned'.Beeld Jan Versweyveld

Het is zo warm tijdens deze middagrepetitie dat een elpee op een platenspeler in het decor is kromgetrokken. ‘Hadden jullie dat in Avignon ook?’ vraag een technicus aan Eric Sleichim, verantwoordelijk voor de live gespeelde muziek in The Damned. Nee, moet die vaststellen, met het gegolfde vinyl in handen, dat hadden ze daar niet.

Het theaterfestival van Avignon had in 2016 wél de wereldpremière van Les Damnés, de Franse oerversie van The Damned. Ivo van Hove regisseerde op het statige binnenplein van het Palais des Papes met veel succes het Franse keurkorps van acteurs van de Comédie-Française. Parijs, Londen, Antwerpen en New York volgden en nu dan eindelijk Amsterdam.

Het grootste gezelschap van Nederland staat in het Amsterdamse Bos, en het zal wel toeval zijn, maar de banken in het Bostheater zien er ineens onberispelijk uit, mét rugleuning. Op de zonovergoten speelvloer staan acteurs als Steven Van Watermeulen, Hugo Koolschijn en Aus Greidanus jr. er in hun smoking wat overdressed bij, evenals Marieke Heebink in avondjurk.

Actrice Janni Goslinga relativeert het: “Nu is het mooi, maar gisteren stond ik in de stromende regen in mijn avondjurk. Dan denk je: Oh, als ik nu nog één keer in de modder kniel is deze zijde helemaal naar de gallemiezen. Stonden we daar in onze regenponcho’s! De vraag is wel hoe je dit duistere sprookje, dat er onberispelijk uitziet, bij slecht weer overeind houdt, maar dat hoort erbij.”

Gek aan de macht

Rechts op toneel ligt een rijtje doodskisten gereed; er sneuvelen in dit ‘duistere sprookje’ nogal wat familieleden. Blikvanger in de scène die gerepeteerd wordt is acteur Majd Mardo in een fleurige ochtendjas. Hij speelt de jonge Martin von Essenbeck. “Het is een ontzettende snob, een rijkeluiskindje dat het verschil nog niet weet tussen een Rolls-Royce en een ijsje, bij wijze van spreken,” vertelt hij tijdens de lunchpauze.

Mardo: “Martin wordt gemanipuleerd door zijn moeder. Ze heeft hem altijd kleingehouden, heeft hem pruiken en lippenstift gegeven om hem een beetje te verwarren over wie hij is. Haar doel is om hem later te kunnen gebruiken. Ik ben de wettelijke erfgenaam, en via mij wil zij de boel regeren. Als mijn personage die manipulatie doorheeft, verandert hij in een soort tiran. Hij laat het monster in zichzelf naar buiten. Een cocktail aan narigheid en giftigheid, heerlijk om te spelen.”

The Damned is een familiedrama van de hoogste klasse,” zegt Mardo. “Er staan aandelen op het spel, geld, bezittingen en macht, dus al die familieleden zitten als bijen op de honing en willen koste wat het kost hun eigen hachje redden. Het doet me denken aan Poetin en de oligarchen; er komt een gek aan de macht en dan moet je kiezen: ga je mee in het nieuwe gedachtegoed of blijf je op je strepen staan? Ga je tegen de grootmacht in vanuit je moraal of ga je voor behoud van macht en vind je het allemaal wel best? Dat is de keuze.”

Aanstormende vliegtuigen

De repetitie gaat verder. Regieassistent Olivier Diepenhorst geeft voor aanvang de acteurs alvast even de weersverwachting voor morgen. Zijn laatste woorden verdrinken in het geweld van een aanstormend vliegtuig – de landingsbaan van Schiphol is om de hoek. Hadden ze ook niet in Avignon, maar daar waaide weer de harde mistral.

Hoe denken de acteurs van ITA om te gaan met die onvermijdelijke herrie tijdens de voorstelling? Janni Goslinga: “We zeggen tegen elkaar dat het er ’s avonds minder zijn. En mijn buurvrouw die vaak naar voorstellingen in het Bostheater gaat, zegt dat het de code is dat je bij een overkomend vliegtuig allemaal stopt met spelen en dan omhoogkijkt, maar ik denk niet dat dit stuk dat verdraagt.”

Acteur Hans Kesting: “Ja, het is minder ’s avonds, dat hoor ik ook. Ik denk dat we even stoppen en dan weer doorgaan, dat je dan je zin vervolgt.” Het laatste woord is ook in dezen aan regisseur Ivo van Hove: “Ik heb al gemerkt dat de versterking heel goed is en voor de acteurs klinkt het luider dan voor het publiek, omdat er een soort bescherming van de bomen is. Maar zelfs als er vliegtuigen overkomen kan ik hen nog altijd verstaan. Tot nu toe hoeven ze niet te stoppen met het spelen.”

The Damned, door ITA/Comedie Française/Bl!ndman, regie Ivo van Hove. Het Amsterdamse Bostheater, t/m 23 juli.

Majd Mardo speelt Martin von Essenbeck: “Het is een rijkeluiskindje dat het verschil nog niet weet tussen een Rolls-Royce en een ijsje, bij wijze van spreken.
Majd Mardo speelt Martin von Essenbeck: “Het is een rijkeluiskindje dat het verschil nog niet weet tussen een Rolls-Royce en een ijsje, bij wijze van spreken."Beeld Anne Reinke