PlusInterview

In treinfilm Hytti nro. 6 delen twee tegenpolen een slaapcoupé: ‘Er is geen ruimte om te ontsnappen’

In Hytti nro. 6 van regisseur Juho Kuosmanen delen de Finse studente Laura en de Russische mijnwerker Ljoha een slaapcoupé richting Moermansk. In hun toenadering schemeren grotere thema’s door.

Joost Broeren-Huitenga
Studente Laura (Seidi Haarla) en mijnwerker Ljoha (Yuriy Borisov) in Hytti nro. 6. Beeld
Studente Laura (Seidi Haarla) en mijnwerker Ljoha (Yuriy Borisov) in Hytti nro. 6.

Bij een boekverfilming is de geijkte vraag aan de regisseur waarom die ervoor koos dit boek te verfilmen. Maar in het geval van Hytti nro. 6 lijkt het bijna andersom: het boek drong erop aan dat Juho Kuosmanen (42) het zou verfilmen.

Als fervent treinreiziger was de Finse filmmaker Kuosmanen al langer op zoek naar een manier om die liefde in een film te verwerken. “De ruimte en sfeer in een trein zijn heel specifiek, en heel filmisch,” legt hij uit. “In tegenstelling tot bij een auto, waarin alles op je af komt, glijdt het landschap in een trein aan je voorbij.”

Geen wonder dat Hytti nro. 6 van Rosa Liksom (in Nederland uitgegeven als Coupé no. 6) zich in hem vastbeet, met het verhaal over een Finse studente die op een treinreis door de Sovjet-Unie een slaapcoupé deelt met een boertige mijnwerker. Hoewel Kuosmanen zijn twijfels had over de verfilmbaarheid, kon hij in zijn zoektocht naar een opvolger van zijn internationale doorbraak The Happiest Day in the Life of Olli Mäki (2016) niet om het boek heen. “Iedere keer dat ik in een trein zat, dacht ik er weer aan. Het moest zo zijn.”

Gerenoveerde stations

De kern bleef behouden: de treinreis, de toenadering tussen tegenpolen Laura en Ljoha. “Wat me erin aantrok, was de onvermijdelijkheid van hun connectie,” vertelt Kuosmanen. “Er is geen ruimte om eraan te ontsnappen, de enige kant die zij op kunnen in die coupé is naar elkaar toe. Dus hoe beangstigend of irritant die ander in het begin misschien ook is, er zal hoe dan ook een verwantschap ontstaan.”

Om die kern heen zette Kuosmanen het verhaal stevig naar zijn hand. In het boek stapt Laura op de Transsiberië Express, oostwaarts vanuit Moskou, in de Sovjet-Unie van de late jaren tachtig. In de film voert haar reis naar Moermansk, in het uiterste noordwesten, en maakt ze die reis in de late jaren negentig.

Die omslag had deels een praktische reden, vertelt Kuosmanen. “Alle stations die de Transsiberië Express aandoet, zijn redelijk recent gerenoveerd, dus daar konden we niet filmen. Op de route naar Moermansk vonden we wel geschikte locaties, en toen voelde het onzinnig om te doen alsof het de trans-Siberische route was.”

Maar ook inhoudelijk klopte Moermansk beter bij wat hij wilde vertellen. “In het boek heeft het idee van de Sovjet-Unie echt een impact en betekenis; dat de reis door praktisch de hele unie voert, heeft een thematische lading. Voor mij draaide het om iets anders, en daarvoor pasten zowel de jaren negentig als deze route beter, als brug van Rusland naar Europa.”

Wandje weghalen

Kuosmanen keek vele treinfilms in de voorbereiding van Hytti nro. 6, om te kijken wat werkt en wat niet. Toch is in een van zijn belangrijkste filmische voorbeelden geen spoor te bekennen: Das Boot (1981), de geroemde weergave van het leven op een onderzeeër tijdens de Tweede Wereldoorlog. “Die werd echt op zo’n onderzeeër gedraaid, niet in een studio, en dat voel je.”

Voor Kuosmanen was de keuze dan ook simpel: Hytti nro. 6 moest worden gedraaid in een echte, rijdende trein. “Het is de beste manier om de kijker het gevoel te geven dat ze die reis meemaken – echt in die coupé, niet in een studio waar je even een wandje kunt weghalen om ruimte te maken voor de camera. Je legt jezelf natuurlijk beperkingen op door zo te werken, maar die grenzen heb je juist nodig als maker.”

Een van de grootste beperkingen was dat Kuosmanen zelf niet in de coupé paste wanneer er gedraaid werd – met twee acteurs en een cameraploeg was de ruimte gevuld. “Dus ik zat in coupé nummer 7 naar een schermpje te staren,” zegt de regisseur lachend. “Ik hou er niet van om van achter de monitor te regisseren, het maakt dat je naar je acteurs gaat kijken als objecten in plaats van als mensen. Je bent alleen nog maar met het beeld bezig, niet met de sfeer of de emoties in de ruimte. Dus dat was een uitdaging.”

Regisseur Juho Kuosmanen: ‘De ruimte en sfeer in een trein zijn heel specifiek, en heel filmisch.’
 Beeld Henri Vares
Regisseur Juho Kuosmanen: ‘De ruimte en sfeer in een trein zijn heel specifiek, en heel filmisch.’Beeld Henri Vares

Festivalfavoriet

Hoewel hij pas twee speelfilms op zijn naam heeft staan, kun je Juho Kuosmanen gerust een favoriet noemen op het prestigieuze filmfestival van Cannes. Al tijdens zijn filmopleiding aan de universiteit van Aalto werden twee van zijn films er vertoond: Roadmarkers draaide in 2008 in de Cinefondationsectie voor studentenfilm, en afstudeerfilm The Painting Sellers won datzelfde programma in 2010. Met zijn eerste speelfilm The Happiest Day in the Life of Ollie Mäki won Kuosmanen in 2016 Un Certain Regard, de ‘tweede competitie’ van het festival. Hytti nro. 6 werd vervolgens geselecteerd voor de hoofdcompetitie, en ging naar huis met de Grand Prix (min of meer de derde prijs).

Hytti nro. 6

Regie Juho Kuosmanen
Met Seidi Haarla, Yuriy Borisov
Te zien in Cinecenter, Eye, Filmhallen, Het Ketelhuis, Kriterion, Rialto

Meer over