PlusFilmrecensie

In Madres paralelas slepen de verwikkelingen de kijker mee in het verhaal

De levens van twee vrouwen raken verstrengeld nadat ze tegelijkertijd zijn bevallen. In Madres paralelas verbindt regisseur Pedro Almodóvar zijn melodramatische wendingen explicieter dan ooit aan de littekens die werden nagelaten door de Spaanse Burgeroorlog.

Joost Broeren-Huitenga
Milena Smit (links) en Penélope Cruz als de zwangere Ana en Janis  in Madres paralelas.
 Beeld
Milena Smit (links) en Penélope Cruz als de zwangere Ana en Janis in Madres paralelas.

In de openingsscène van Carne tremula (1997), de eerste samenwerking tussen regisseur Pedro Almodóvar en actrice Penélope Cruz, bevalt Cruz’ personage in een verder lege stadsbus. Het moederschap, een favoriet thema van Almodóvar, werd een terugkerend thema in de zeven films die zij inmiddels samen maakten.

Sterker nog: in op een na al die films speelt Cruz een moederrol (en het is vast geen toeval dat haar personage in die ene uitzondering Magdalena heet). Van de hiv-positieve non die een zoon baart in Todo sobre mi madre (1999) tot de geïdealiseerde moeder in de nostalgische flashbacks van Dolor y gloria (2019). Zelfs de stewardess die ze speelde in Los amantes pasajeros (2013), een piepkleine bijrol, bleek zwanger.

In Madres paralelas, de 23ste speelfilm van Almodóvar en zijn zevende met Cruz, is ze misschien wel meer moeder dan ooit. De steractrice won de prijs voor beste actrice op het filmfestival van Venetië voor haar rol als fotograaf Janis, een van de twee vrouwen die, zoals de titel aangeeft, parallel aan elkaar moeder worden. De andere is de zeventienjarige Ana (Milena Smit).

De twee aanstaande moeders delen een kamer op de kraamafdeling van het ziekenhuis, en hun dochters worden vrijwel tegelijkertijd geboren. Daarna raken hun levens steeds verder verstrengeld. Voor allebei was de zwangerschap ongepland, en allebei staan ze er alleen voor. “Ik heb er geen spijt van,” zegt Janis daarover. “Ik wel,” antwoordt Ana.

Soapachtig drama

Waar zij spijt van heeft, is een van de geheimen die Madres paralelas pas gaandeweg prijsgeeft. Maar die onthullingen bieden geen grote verrassingen – zeker niet voor wie bekend is met Almodóvars voorliefde voor soapachtig melodrama. Almodóvar is ook niet uit op een schokeffect (zoals de soaps waar hij van leent dat vaak wel zijn). Hij gebruikt die verwikkelingen om de kijker mee te slepen in zijn verhaal, en vervolgens diepere gronden aan te boren.

Waar dat om draait, maakt de regisseur in de openingsscène al duidelijk, nog voordat Janis zwanger wordt. Ze is ingehuurd om een portret te maken van Arturo, een forensisch archeoloog die is gespecialiseerd in het blootleggen van massagraven uit de tijd van de Spaanse Burgeroorlog en het bewind van dictator Francisco Franco.

Als de fotoshoot erop zit, neemt Janis Arturo apart om hem om hulp te vragen bij het blootleggen van een massagraf in haar geboortedorp – haar overgrootvader is een van de mannen die er begraven ligt. De nakomelingen van de slachtoffers vechten al decennia om het graf gedolven te krijgen, zodat hun familieleden bijgezet kunnen worden in de familiegraven, maar de autoriteiten liggen dwars. Waarom zouden we het verleden immers oprakelen?

Arturo zegt zijn hulp toe, en ergens tussen de fotoshoot en dat gesprek worden de twee ook verliefd. Zo wordt Arturo dus de vader van Janis’ dochter. Maar hij is getrouwd, en al voor de geboorte is hij weer uit beeld.

Politiek geladen

Dat Janis zich geen zorgen maakt om haar kind alleen op te voeden, is omdat ze er veel voorbeelden van had. “Ik zet een familietraditie voort,” legt ze Ana op een gegeven moment uit. “Mijn moeder en grootmoeder waren óók alleenstaande moeders.” En haar overgrootmoeder dus ook, vanaf het moment dat haar echtgenoot in dat massagraf terechtkwam.

Almodóvar verbindt zijn kenmerkende melodrama dus expliciet aan de littekens die werden nagelaten door de Spaanse Burgeroorlog. Een stuk explicieter dan hij ooit eerder was, al was zijn werk altijd al politiek geladen door zijn onderwerpkeuze. Na het melancholische, openlijk autobiografische Dolor y gloria lijkt de inmiddels 72 jaar oude regisseur zijn rol als éminence grise hier nog verder te omarmen.

Terwijl het melodrama de plot voortstuwt, suddert die opgraving constant op de achtergrond. Almodóvar hekelt de neiging – individueel, maatschappelijk, politiek – om het verleden begraven te laten; soms in bijzinnen voor de goede verstaander, soms in niet mis te verstane bewoordingen. Daarmee valt ook het melodrama van de film op zijn plaats: het drama komt er keer op keer uit voort dat personages niet eerlijk zijn of dingen verzwijgen.

Regisseur Pedro Almodóvar (72) lijkt zijn rol als éminence grise nog verder te omarmen. Beeld
Regisseur Pedro Almodóvar (72) lijkt zijn rol als éminence grise nog verder te omarmen.

Samenwerking

Dat Madres paralelas Almodóvars zevende samenwerking is met steractrice Penélope Cruz, krijgt flink wat aandacht – filmhuis Lab111 vertoont bijvoorbeeld vijf eerdere samenwerkingen van het duo. Maar Cruz is bepaald niet de enige langlopende relatie die in Madres paralelas opduikt. Nog verder terug gaat Almodóvars samenwerking met Rossy de Palma, hier te zien als Janis’ baas en beste vriendin. Het is haar achtste film met Almodóvar sinds zij in 1987 haar filmdebuut maakte met La ley del deseo. Maar Julieta Serrano, die een kleine maar cruciale bijrol speelt in Madres paralelas, spant de kroon: zij was in 1980 al te zien in Almodóvars eerste speelfilm Pepi, Luci, Bom y otras chicas del montón.

Madres paralelas

Regie Pedro Almodóvar
Met Penélope Cruz, Milena Smit, Israel Elejalde
Te zien in Cinecenter, City, Eye, Filmhallen, Het Ketelhuis, Kriterion, Rialto De Pijp, Rialto VU, Studio/K, Tuschinski