PlusBeeldspraak

In iedereen schuilt een beetje punk. Kijk maar naar Dinner in America

Kent u die mop over de Eindhoviaan die dacht dat hij een Amsterdammer was? Hij zag punkfilm Dinner in America en keek in de spiegel.

Bart van der Put
Patty (Emily Skeggs) en Simon (Kyle Gallner) breken los in Dinner in America. Beeld
Patty (Emily Skeggs) en Simon (Kyle Gallner) breken los in Dinner in America.

We kenden elkaar al jaren van zien, altijd op een gepaste afstand. Zonder een woord te wisselen wisten we beiden wat ons dagelijks naar de door de stad omsingelde polder dreef. We bezochten gevederde vrienden. Hij beoefende de duivensport, ik bestudeerde de lokale kraaienpopulatie. Het duivendomein was omheind en had een toegangspoort. Op een dag sprak hij me vanuit zijn domein aan: “Mijnheer, mag ik u wat vragen?”

Natuurlijk mocht hij dat. Dat mag iedereen. Dan kan ik meteen wijzen naar de dominante kraai, diens schuchtere partner en de zwaarbevochten grenzen van hun territorium. Of uitweiden over de curieuze gewoonte van kraaien om te mieren: als er een mierennest gevonden is gaan ze er om beurten plat bovenop liggen om de insecten door hun veren te laten kruipen. Het is een koddig ritueel. Waarom doen ze dat? Er zijn theorieën, ik ken er een paar. Maar de vraag ging niet over kraaien of mieren. De vraag ging over mijn identiteit.

“Bent u een Amsterdammer?”

Werkelijk? Na al die jaren, elke dag? Ik schatte hem minstens dertig jaar jonger in en verklaarde geniepig maar geheel naar waarheid dat ik sinds 1983 in Amsterdam woon. Dat moest hij even laten bezinken. 1983 was lang geleden. Zijn tijd moest nog komen. Ik had herinneringen aan een Amsterdam dat hem vreemd was. Een onwelriekende stad in verval, waar je uit volle overtuiging voor koos omdat het je toevluchtsoord was. Een vrijplaats voor vreemde vogels en rare snuiters. Weg van het burgermannetjesgedoe. Niet dat gezanik over wat de buren ervan zouden denken. Punkconcerten in kraakpanden. Bevrijdend kabaal.

Keurig verzorgd

De duivenman vroeg door: “Maar bent u ook in Amsterdam geboren?” Ik bekende wederom geheel naar waarheid dat mijn wieg in Eindhoven stond. Daar kon ik niets aan doen maar het maakte mij feitelijk tot een Eindhoviaan, een term die buiten mijn geboorteplaats weinig in zwang was. De duivenman wist er het fijne niet van; hij was Amsterdammer. Maar hij had wel een andere naam voor me: “Steenbakker of Steenhuis, kent u die?”

Eindhoven is geen dorp en het was bovendien lang geleden. Ik kon me geen enkele Steenbakker of Steenhuis herinneren. De duivenman vertelde dat er na een race vanuit Frankrijk een duif uit Eindhoven bij hem was binnengekomen. Hij had het dier keurig verzorgd en was naar de Steenman gereden. Helemaal heen en weer naar Eindhoven. Maar de Steenman wilde het dier niet meer terughebben. Daar had de duivenman alle begrip voor. Een Eindhoviaan die op eigen houtje besluit om Amsterdammer te worden is een zwerver. Daar heb je niets aan in de duivensport.

Freakshow

Ik ben een kraaienman. Ik heb er geen verstand van maar ik zou zeggen dat die duif punk was. Want in Eindhoven was het bedje gespreid en stond het krachtvoer altijd op dezelfde tijd klaar, maar het beest had er genoeg van en kwam in opstand. Altijd weer datzelfde eten, altijd diezelfde koppen, altijd alles volgens de regeltjes. Dat kan een beklemmende routine worden. Op een dag schreeuw je het uit en vertrek je met slaande deuren. Dat is niet voorbehouden aan Eindhovianen of Amsterdammers. Het gebeurt overal.

Kijk maar naar Dinner in America. In de kostelijke punkkomedie neemt de opstandige Simon bij drie verschillende gezinnen aan de eettafel plaats om de gevestigde orde op de korrel te nemen. Met zijn ontwrichtende verbale interventies slaagt hij daar uitstekend in. Als zanger in de punkrockband Psyops schreeuwt hij het uit in zijn strijdlied Dinner in America.

We ontmoeten Simon aan de eettafel in de openingsscène, waarin hij als proefpersoon deelneemt aan een klinisch onderzoek om hun nieuwe plaat te financieren. De rebellie van zijn fan Patty wordt door haar ouders met medicijnen onderdrukt. Bestaan er geneesmiddelen tegen punk? Werken die ook bij duiven?

De film van de Amerikaanse schrijver, regisseur en editor Adam Carter Rehmeier is grappig op een wrangkomische manier. Het is een freakshow vol malle typetjes en karikaturen. Maar ik werd diep geroerd door de transformatie van de onzekere Patty, die zich aan haar afkomst en milieu ontworstelt om in haar creatieve punkidentiteit op te bloeien.

Je kunt het een cliché noemen of constateren dat er een open deur wordt ingetrapt, maar dat bevrijdende gevoel is herkenbaar. Daar hoef je geen Amerikaanse tiener voor te zijn. Ik ken Eindhovianen en Amsterdammers die het deden. Het schijnt zelfs bij duiven voor te komen.

Dinner in America is te zien in Filmhallen, en verscheen op blu-ray bij Arrow.