PlusRecensie

In haar debuut Identitti laat Mithu Sanyal zien hoe complex vraagstukken over identiteit kunnen zijn

Mithu Sanyal daagt de lezer uit met haar ideeën over identiteit en ras in haar debuutroman Identitti, over een Indiase professor die een witte Duitse blijkt te zijn. Origineel, maar bij de lezer die niet diep in ras- en dekolonisatietheorieën zit kan het nog meer verwarring zaaien.

Mojdeh Feili
Sanyal vertroebelt het gesprek rondom ras in haar debuut met gebrekkige argumenten. Beeld Getty Images
Sanyal vertroebelt het gesprek rondom ras in haar debuut met gebrekkige argumenten.Beeld Getty Images

In haar debuutroman Identitti vertelt Mithu Sanyal (Düsseldorf, 1971) het verhaal van een hoogleraar postkoloniale theorie aan de universiteit van Düsseldorf die zich voordoet als Indiaas, maar een witte Duitse vrouw blijkt te zijn. Een mediahype rondom het schandaal is het resultaat, waarbij ‘professor Saraswati’ flink onder vuur komt te liggen.

Het perspectief is dat van Nivedita, Saraswati’s student en grootste bewonderaar. Zij is half Pools en half Indiaas – net als auteur Sanyal. Wanneer Nivedita, ook bekend onder haar blognaam Identitti, het nieuws te horen krijgt, is ze in shock. Niet wetend wat ze ervan moet denken, besluit ze rechtstreeks naar de bron van de verwarring te gaan. In de tijd dat ze bij Saraswati verblijft om uit te pluizen waarom (en hoe) die is veranderd van ras, wordt de druk vanuit de buitenwereld opgeschroefd. Nivedita is niet de enige die antwoorden wil.

Op sociale media wordt wild gespeculeerd over de motieven van de professor en de meningen vliegen de lezer om de oren. Ondertussen wordt een fragment uit een interview met Nivedita uitgezonden op de radio, dat was opgenomen voor Saraswati’s leugen bekend werd. Het lijkt hierdoor alsof Nivedita haar verdedigt – en ook zij komt onder vuur te liggen.

Door de auteur wordt zo mooi geïllustreerd hoe snel het publieke oordeel wordt geveld en verspreid met behulp van sociale media. Interessant is dat iedereen een mening lijkt te hebben gevormd, behalve Nivedita zelf. Ze weet niet waarom ze toevlucht heeft gezocht in Saraswati’s huis.

Wit privilege

De gesprekken met Saraswati leiden vaak nergens toe. Sterker, Nivedita’s verwarring neemt alleen maar toe. De bochten waarin de professor zich wringt om haar keuze te rechtvaardigen zijn dan ook vindingrijk. Zo stelt ze bijvoorbeeld dat ze haar witte privilege heeft opgegeven ten dienste van de mensen van kleur. Daarbij vergeet ze wel te vermelden is dat ze wel degelijk genoten heeft van dat privilege – en ze dat pas heeft opgegeven toen het haar uitkwam, na het verkrijgen van de positie en faam als ‘postkoloniale professor.’

Sommige vraagstukken die opgeworpen worden in Identitti, bijvoorbeeld wanneer iemand telt als een persoon van kleur, zijn ontegenzeggelijk relevant. Maar Sanyal vertroebelt het gesprek rondom ras in haar debuut met gebrekkige argumenten. Een voorbeeld hiervan is de vraag waarom ras geen sociaal en fluïde construct is, als gender dat wel kan zijn. Met een concept als ‘transracial’ begeeft Sanyal zich op zeer glad ijs.

Haar intentie is weliswaar om te laten zien dat ras ook een sociaal construct is, maar de argumentatie gaat niet op. Gender is een kwestie van zelfidentificatie en ras is dat niet omdat je niet je eigen plek in de wereldgeschiedenis kunt bepalen. Waar gender losgekoppeld moest worden van biologie, is er geen biologisch verschil tussen zogenaamde rassen. Dit is een louter sociaal-historisch concept, maar juist hierdoor zijn de grenzen van ras vastgelegd.

Filosofische theorieën

Het centrale vraagstuk van deze roman lijkt aanvankelijk of Saraswati’s verandering van ras verkeerd is. Maar eigenlijk draait het boek om alle vragen die eromheen ontstaan. De belangrijkste, zeker voor Nivedita, is of kennis onafhankelijk is van de standplaatsgebondenheid van de persoon die die overbrengt. Ze stelt: “De kennis dat ze wit is (of was? you decide), verandert veel van wat ze heeft onderwezen – maar het maakt het niet waardeloos.”

Maar wat de waarde dan precies is, laat Sanyal over aan interpretatie.

Te midden van al deze vraagstellingen wordt de lezer platgegooid met filosofische theorieën op universitair niveau. De hoeveelheid informatie die de revue passeert is zachtst gezegd duizelingwekkend. Waar Sanyal zeker in slaagt, is laten zien hoe complex identiteitsvraagstukken kunnen zijn. Voor de lezer die niet diep in ras- en dekolonisatietheorieën zit, kan dit boek eigenlijk alleen maar tot meer verwarring leiden. Maar misschien daagt het uit om kritisch nadenken te oefenen.

null Beeld

Identitti

Mithu Sanyal
Vertaald door Ymke van der Staay
Cossee, €24,99, 416 blz.

Meer over