PlusAchtergrond

Hoe serieus muziekonderwijs in Finland zorgt voor topdirigenten

Jorma Panula (91), de beroemdste dirigentensmid van zijn tijd. Beeld Focus/Universal Images Group via
Jorma Panula (91), de beroemdste dirigentensmid van zijn tijd.Beeld Focus/Universal Images Group via

Er wonen maar zes miljoen mensen, maar toch weet Finland keer op keer topdirigenten op te leiden, de een nog jonger dan de ander. Dat krijg je als je muziekonderwijs serieus neemt en daar al op jonge leeftijd mee begint.

Erik Voermans

De nieuwe chef-dirigent van het Concertgebouworkest wordt een Fin. Beleefdheidshalve zetten we daar nog even het woordje ‘misschien’ tussen, want de officiële bekendmaking is pas op 10 juni. Maar daar gaat het nu even niet om. Het gaat om iets anders: Finnen. Finnen die overal ter wereld waar klassieke muziek wordt gemaakt door orkesten opduiken als chef-dirigent, de een nog jonger en getalenteerder dan de andere.

Hoe kan dit? Wat doen ze in Finland beter dan in andere landen?

Het antwoord is eenvoudig. Ze nemen het muziekonderwijs serieus. Ze beginnen al bij de allerjongsten, die op hun zesde naar de muziekschool gaan, waar wordt gewerkt aan cognitieve, emotionele, motorische en sociale vaardigheden. De systematische manier waarop dit in Finland wordt aangepakt, is uniek op de wereld. Alle sociale klassen worden bediend. Muziek is er letterlijk voor iedereen.

Op de kwaliteit van het onderwijs wordt niet beknibbeld. Docenten moeten een masteropleiding hebben om les te mogen geven. Hebben ze hun diploma, dan krijgen ze veel vrijheid en autonomie, zonder lastig te worden gevallen met evaluaties en rapportages op basis van observaties van derden. Sleutelwoorden: vertrouwen en verantwoordelijkheid.

Sibeliusacademie

De grootste muziektalenten met ambities gaan vervolgens allemaal naar de Sibeliusacademie in Helsinki. Meer keuze is er ook niet, want er is geen andere plek in Finland waar je op universitair niveau een muziekopleiding kunt volgen. Daar is het land, dat bijna net zo groot is als Duitsland, demografisch gezien te klein voor. Er wonen nog geen zes miljoen mensen, die geconcentreerd zitten in het zuiden. Verder naar het noorden is het land zeer dunbevolkt en wordt het landschap gedomineerd door de beroemde eindeloze wouden.

Die Sibeliusacademie heeft een lijst van alumni waar je bijkans van flauwvalt. Dat gaat van Paavo Berglund (in 2012 overleden), die zo’n beetje alle grote orkesten ter wereld heeft gedirigeerd, tot de excentrieke Leif Segerstam (78), die behalve dirigent ook componist is en 344 symfonieën op zijn naam heeft staan, helemaal tot de 26-jarige Klaus Mäkelä, die we nog veel gaan terugzien in Amsterdam, en de 22-jarige Tarmo Peltokoski, die onlangs werd benoemd tot chef van het Lets Nationaal Symfonieorkest.

Andere beroemde oud-studenten zijn Jukka-Pekka Saraste (66) en Esa-Pekka Salonen (63). De eerste was chef van de Oslo Philharmonic, het Toronto Symphony Orchestra en het WDR Sinfonieorchester in Keulen. Salonen werd in 1992 benoemd tot chef van de Los Angeles Philharmonic, hield het daar zeventien jaar tot ieders tevredenheid vol, maakte daarna een overstapje naar het Philharmonia Orchestra in Londen en is nu chef in San Francisco, waar hij de gevierde Michael Tilson Thomas is opgevolgd. Salonen is de beroemdste van het hele stel.

Dan zijn er nog Osmo Vänskä (68), al twintig jaar de chef in Minnesota, Sakari Oramo (56), voormalig chef van het City of Birmingham Symphony Orchestra en nu van het BBC Symphony Orchestra, en Susanna Mälkki (53), tot eind volgend seizoen chef van het Helsinki Philharmonic Orchestra en van 2006 tot 2013 chef van het vermaarde, door Pierre Boulez opgerichte Ensemble InterContemporain.

Jonge generatie

De jonge generatie is vertegenwoordig met eerdergenoemde Klaus Mäkelä, chef van het Orchestre de Paris en de Oslo Philharmonic, en Santtu-Matias Rouvali (36), die muzikaal de dienst uitmaakt bij het Göteborgs Symfoniker en het Philharmonia Orchestra in Londen.

Een naam is nog niet genoemd. Alle bovengenoemde heren en dame hebben bij hem het vak geleerd. Ook Barbara Hannigan ging bij hem op les. Jorma Panula (91), de beroemdste dirigentensmid van zijn tijd, samen met de in 1999 overleden Ilja Moesin, die onder anderen Joeri Temirkanov, Valeri Gergjev, Teodor Currentzis, Semyon Bychkov en Vassili Sinajski tot zijn pupillen mocht rekenen.

Wat Panula zo goed maakt, is goedbeschouwd een raadsel. Zijn Tsjechische leerling Tómas Netopil, nu chef van het Nationale Theater in Praag, formuleerde het in deze krant zo: ‘Hij zegt nooit veel. Hij vindt dat je alles met je handen moet doen. Niet te veel willen uitleggen. Efficiënt zijn, zonder overbodige bewegingen.’

Prima. Dan weten we nu wat we moeten doen om een beroemde dirigent te worden, zelfs al zijn we niet Fins.

Meer over