PlusAchtergrond

Hoe de middag- en avondkrant uit Nederland verdween

Nu ook Het Parool een ochtendkrant wordt, blijven er nog maar weinig middag- en avondkranten over. Stijgende distributiekosten en veranderende nieuwsconsumptie maken de ochtend een logischer verschijnmoment. ‘Bezorging is echt een molensteen.’

De leestafel in café Wildschut in Amsterdam. Beeld Jakob van Vliet
De leestafel in café Wildschut in Amsterdam.Beeld Jakob van Vliet

‘Opvallend geruisloos’ verliep vorig jaar de transitie van De Haagsche Courant en het Rotterdams Dagblad van middag- naar ochtendkrant. “De meestgehoorde klacht was dat mensen wakker werden van het geluid van de brievenbus, of van de brommer van de bezorger op het grindpad,” zegt Paul van den Bosch, hoofdredacteur van AD Regio.

Wat hielp, was dat de overgang geleidelijk verliep. In 2005, toen de twee titels opgingen in het AD, konden abonnees kiezen of ze de krant vroeg in de ochtend of later op de dag in de brievenbus wilden. “Verreweg de meesten kozen voor de ochtend, slechts een paar duizend abonnees hielden vast aan de middageditie. We hebben eerlijk en helder uitgelegd waarom zij hun krant op een ander moment op de dag zouden krijgen.”

Dinsdag werd bekendgemaakt dat Het Parool vanaf 2022, na meer dan tachtig jaar in de middag te zijn verschenen, een ochtendkrant wordt. Ook NRC stapt over naar de ochtend, al geldt dit voorlopig alleen voor abonnees in en om Amsterdam. Daarbuiten blijft de middageditie nog wel bestaan. De Leeuwarder Courant en het Friesch Dagblad gingen in 2013 al van de middag naar de ochtend. Het Reformatorisch Dagblad is het laatste landelijke dagblad in Nederland dat vasthoudt aan de middag. Ook in België zijn er nauwelijks meer middag- of avondkranten, zelfs Le Soir (‘de avond’) is een ochtendkrant.

Gewoontedieren

Krantenlezers staan te boek als gewoontedieren, die soms al decennialang op hetzelfde moment hun krantje lezen. Verandering ligt dus gevoelig. Maar in de praktijk is de manier waarop mensen nieuws tot zich nemen de afgelopen jaren ingrijpend veranderd en daarmee ook de functie van de krant. “Mensen nemen, zeker sinds de smartphone zijn intrede deed, de hele dag nieuws tot zich. Met name ’s ochtends is online een enorme piek te zien in de bezoekcijfers van nieuwssites,” zegt mediaprofessor Piet Bakker.

Paroolhoofdredacteur Kamilla Leupen: “We zijn ervan overtuigd dat de ochtend door de aanwezigheid van online nieuws een beter en logischer moment van verschijnen is.” Bovendien, zegt Van den Bosch, lezen mensen de krant al lang niet meer voor het laatste nieuws en veel meer voor verdieping en achtergrondverhalen. “In die zin kun je een krant die ’s ochtends bezorgd is ook prima ’s middags nog lezen.”

Wat ook is veranderd: de oplage. Want terwijl de oplages bij de meeste kranten de laatste jaren weer stijgen, loopt het aantal papieren kranten terug. Ook bij Het Parool is het digitale abonnement of een hybride vorm (doordeweeks digitaal, op zaterdag de papieren krant) de populairste vorm. Bij andere kranten is dat niet anders.

Twee keer per dag

“In 2000 werden er nog 4,2 miljoen papieren kranten gedrukt, nu zijn dat er 1,9 miljoen. Per negen huishoudens wordt er een krant bezorgd, in 1980 was het per huishouden zelfs meer dan een,” rekent Bakker voor. “En wist je dat kranten voor de Tweede Wereldoorlog twee keer per dag uit kwamen? Veel kranten verschenen dertien keer per week, alleen op zondag kwam ie maar een keer. In Japan is dat nog steeds zo.”

Door de afname van het aantal papieren kranten zijn de kosten voor distributie relatief hoger geworden. Momenteel worden Het Parool en de NRC door dezelfde bezorger rondgebracht, maar hoe minder kranten er bezorgd hoeven te worden, hoe duurder het wordt. Vooral in dunbevolkte gebieden is dagelijks bezorgen van de krant nauwelijks nog rendabel. Bovendien wordt het steeds lastiger om bezorgers te vinden. “Bezorging is echt een molensteen om de nek van kranten,” zegt Bakker.

Niet voor niets voorspelde voormalig NRC-hoofdredacteur Peter Vandermeersch in 2018 al dat de krant in de toekomst met een drone rondgebracht zou worden. En, voegde hij daaraan toe, in 2025 zal NRC alleen nog in het weekend op papier verschijnen, de rest van de week digitaal.

Zover is het nog niet, maar dat NRC op termijn ook buiten de regio Amsterdam naar de ochtend gaat, lijkt een onvermijdelijke volgende stap. Als het geluid van de klepperende brievenbus de grootste grief van abonnees is, vallen de gevolgen mee. En toch was het voor Van der Bosch ‘een momentje,’ toen de Haagsche Courant en het Rotterdams Dagblad definitief geen middagkrant meer waren. “Iets van de cultuur van zo’n krant gaat toch verloren.”

Meer over