PlusInterview

Hila Blum schreef een hartverscheurende roman: ‘We kunnen niet voorspellen welke impact onze keuzes hebben op onze kinderen’

In haar hartverscheurende roman Hoe je van je dochter moet houden beschrijft de Israëlische schrijver en redacteur Hila Blum (52) de verwoestende kracht van de liefde tussen moeder en dochter. ‘Ik ben gefascineerd door de schade die we kunnen toebrengen, terwijl we ons best doen.’

Dieuwertje Mertens
Hilda Blum: ‘Deze roman mag dan wel fictie zijn, de zorgen waren uit het leven gegrepen.’ Beeld Omer Armoni
Hilda Blum: ‘Deze roman mag dan wel fictie zijn, de zorgen waren uit het leven gegrepen.’Beeld Omer Armoni

Joëlla staat in een donkere straat in Groningen. Ze kijkt naar binnen bij een verlichte woning. Daar woont haar dochter met haar kleindochters die ze nog nooit heeft ontmoet. Zonder aan te bellen, vertrekt ze terug naar Israël. ‘Misschien dat het mij totdat ik moeder werd, was ontgaan hoe er van dochters gehouden wordt. Ik bedoel hoe je van hen houdt. (..) Lea werd geboren en ik begreep het.’ Vanaf het moment dat Lea is geboren draait alles om haar. Als Lea na haar middelbare school jarenlang op wereldreis gaat, komt ze nog één keer vijf weken naar huis om aan het sterfbed van haar zieke vader te zitten. Daarna keert ze niet meer terug. Joëlla is radeloos.

Wat inspireerde u om dit verhaal te schrijven?

Hila Blum: “Natuurlijk heb ik zelf een dochter, ze is nu zeventien. Mijn partner heeft twee zoons uit een eerder huwelijk. Ik heb één van die zoons opgevoed vanaf zijn zevende. Toch was het anders toen ik zelf een dochter kreeg.”

“Ik begon aan deze roman toen ze zeven was en schreef vanuit de grootse angsten die ik ervoer als moeder. We worden gedreven door emoties die we identificeren als liefde en waarmee we het beste voor onze kinderen voorhebben. Ik ben gefascineerd door de schade – ik heb het niet over nare situaties als misbruik – die we kunnen toebrengen, terwijl we ons best doen.”

“We varen als ouder op onze intuïtie, maar we kunnen niet voorspellen welke impact onze keuzes hebben op de relatie met onze kinderen. En zo kan het voorkomen dat we terugkijken en zien dat er iets verschrikkelijk mis is gegaan, zonder precies te kunnen aanwijzen welke gebeurtenissen hieraan ten grondslag liggen.”

“Hier maakte ik me zorgen over, dus schreef ik er een verhaal over. Ik stelde mezelf de vraag: was er te veel liefde, te weinig liefde, of überhaupt wel sprake van liefde? Door erover te schrijven probeerde ik mijn angsten te bezweren. Deze roman mag dan wel fictie zijn, de zorgen waren uit het leven gegrepen.”

Joëlla probeert te achterhalen wat er is mis gegaan. Ze vertelt: ‘Verhalen over moeders en dochters ontstaan altijd vanuit het midden, roeien achteruit naar het beginpunt, en er is geen begin.’

“De rol van ons geheugen fascineert me. We waren allemaal aanwezig in onze eigen jeugd, maar in de praktijk zijn we slechts beperkt in staat om te weten wat er toen écht gebeurde. De informatie die we hebben, is het resultaat van allerlei processen van selectie, bemiddeling en verwerking. Zowel moeder als dochter is enig kind, dus er is niemand anders die kan getuigen van het waarheidsgehalte van hun jeugdherinneringen.”

U heeft ervoor gekozen om het verhaal alleen vanuit het perspectief van Joëlla te vertellen. Heeft u overwogen om dochter Lea ook een stem te geven?

“Veel van de literaire overwegingen zijn intuïtief gegaan, dus mijn antwoord is automatisch gestileerder dan de realiteit. Terugkijkend zie ik wel dat juist de gaten in het verhaal van de moeder het verhaal interessant maken. Haar selectieve herinneringen en haar onwetendheid maken haar onbetrouwbaar en brengen het drama in het verhaal. Ik vind het niet interessant om de waarheid te onthullen, mijn interesse ging uit naar de psyche van de moeder.”

U lijkt soms ook te suggereren dat de moeder psychische problemen heeft. Dat deed me denken aan wat Marguerite Duras schrijft in Het materiële leven: ‘De moeder is geloof ik altijd, of bijna altijd, in iedere jeugd, in elk bestaan na de jeugd, het toonbeeld van gekte.’

“Iedereen heeft kenmerken van gekte. Ik denk dat eigenschappen van de moeder overlappen met kenmerken van psychische aandoeningen, maar ik denk niet dat ze een psychische aandoening heeft. Ik herken mezelf en veel mensen om me heen in het citaat van Duras. We zijn snel geneigd vrouwen weg te zetten als gek.”

“We kunnen zeggen dat de moeder emotioneel instabiel is, maar wat zij doormaakt is eigenlijk heel gangbaar. Ook ik heb periodes in mijn leven gekend waarin ik minder energiek of misschien wel depressief was, ik heb haar geportretteerd als een mens met sterke en zwakkere periodes.”

Waarom lijkt Lea’s vader en Joëlla’s partner Meïr nauwelijks een rol te spelen in het gezin?

“Joëlla heeft meerdere relaties met mannen gehad in haar leven, maar de relatie waar ze het meest bij betrokken is, is die met haar dochter. Bij haar is Joëlla helemaal zichzelf. Ze is totaal in beslag genomen door haar dochter. Zij vertelt haar levensverhaal en daaraan kun je zien dat al haar gedachten en aandacht uitgaan naar haar dochter. Haar man is niet de focus van haar gedachten en emoties.”

Hoe reageerden lezers op de relatie tussen moeder en dochter?

“Er was zo’n diversiteit aan interpretaties. Sommige mensen vinden de moeder een buitengewoon toegewijde, liefhebbende moeder, die misschien een paar fouten heeft gemaakt, maar altijd het beste met haar dochter heeft voorgehad. Lea is in hun ogen een harteloze, ondankbare dochter die haar moeder haar menselijkheid niet vergeeft.”

“Aan de andere kant zijn er lezers die de moeder egoïstisch vinden. Zij vinden dat haar ongelukkige dochter zich terecht van haar af heeft gekeerd. Iedere lezer heeft het verhaal ingekleurd aan de hand van zijn eigen levenservaring en kennis. Dit boek staat dat toe.”

“Fictie draait voor mij om de keuzes wat te vertellen en wat weg te laten. Alle keuzes gaan om het creëren van gaten of het leggen van verbanden. Als het niet noodzakelijk was om een gat te dichten, heb ik dat niet gedaan. Ik geloof ook niet dat het leven een lineair verhaal van oorzaak en gevolg is.”

Lea blijkt in Groningen haar eigen gezin en dochters te hebben. Hoe komt een Israëlische in Groningen terecht?

“Als je een roman schrijft, moet je opgaan in dat leven. Ik heb negen jaar aan die roman gewerkt. Voor mij was meteen duidelijk dat die fictieve wereld, die ik buiten Israël zou creëren, mij aan het hart moest gaan. Toen ik voor het eerst in Amsterdam kwam, had ik het gevoel dat ik terugkeerde naar een plek die ik kende. Ik begreep er niets van, maar het voelde voor mij zo intiem. Nederlands is ook mijn favoriete taal, als mensen langzaam Nederlands spreken, kan ik ze verstaan.”

“Ik moest als decor een stad kiezen die niet te toeristisch is en waar een vrouw onder de radar kon verdwijnen, maar het moest ook waarschijnlijk zijn dat er een georganiseerde bustour heen kon gaan, zodat Joëlla via een buurvrouw kon vernemen dat haar dochter hier woont. Ik had een technisch voordeel: ik ben nog nooit in Groningen geweest, maar een goede vriendin van mij woont daar. Dus als ik vragen had kon zij deze voor mij beantwoorden.”

Blum lacht: “Ik had bijna een gigantische fout gemaakt. Ik liet een personage op de tram wachten in Groningen, pas heel laat vroeg ik me af: wacht even, rijdt er wel een tram in Groningen?”

null Beeld

Hoe je van je dochter moet houden

Hila Blum
vertaald door Hilde Pach
De Bezige Bij, €23,99
272 blz.