PlusBoekrecensie

Het zindert en kolkt van het experiment en vlijmscherp zelfonderzoek bij herontdekte Susan Taubes

Haar jeugd, het knellende gezins- en vrouwenleven en een manipulatieve, mansplainende man – Sophie Blind heeft genoeg om levensmoe van te zijn.

Dirk Jan Arensman
Susan Taubes Beeld Ethan Taubes en Tanaquil Taubes
Susan TaubesBeeld Ethan Taubes en Tanaquil Taubes

Een ontregelende scène, vroeg in een ontregelend boek. Ze overleed op een dinsdagmiddag in Parijs, vertelt hoofdpersonage Sophie Blind doodkalm. Overreden toen ze een taxi wilde bemachtigen op de Avenue George V. Het gebeurde plotseling en ze was met haar gedachten net bij iets anders, maar dood is ze zeker: ‘Het staat in de krant.’

Wat haar nog levendig bijstaat is de sensatie van haar hoofd dat van haar romp werd gescheiden. ‘Hoe mijn lichaam immens groot werd, de duizenden biljoenen cellen die opeens bevrijd waren juichend uiteenstoven, zich naar de zeven poorten van Parijs spoedden.’

De rest van Scheiden, de herontdekte autobiografische roman van de Amerikaanse godsdienstfilosofe Susan Taubes (1928-1969) is feitelijk een uitgebreide verklaring voor dat bevrijdingsgevoel. In een relaas waarvan zeker de eerste helft leest als een laatmodernistische koortsdroom wordt namelijk duidelijk dat Blind genoeg heeft om levensmoe van te zijn.

Zo is er haar huwelijk met de New Yorkse academicus Ezra Blind, een manipulatieve mansplainende schuinsmarcheerder die zijn talloze affaires schaart onder ‘vrije liefde’, maar Sophie dan weer niet de vrijheid van een huwelijksbeëindiging gunt. (Met een blik op de echtscheidingspapieren: ‘Juridisch gebrabbel, wat is dit voor taal? Zum Arschwischen.’) Ze voelt de knellende beperkingen van het gezins- en vrouwenleven. En het verhaal van haar jeugd is een geheid recept voor ontheemding en vervreemding.

Emotionele slagschaduw

Opgegroeid in Boedapest, als kleindochter van een beroemde rabbijn en dochter van een freudiaanse psychoanalyticus, vluchtte Taubes in 1939 met haar vader naar de VS (haar moeder bleef aanvankelijk achter met haar jongere minnaar). Ontkomen aan de Holocaust dus, maar niet aan de emotionele slagschaduw ervan.

Taubes beschrijft die laatste (familie)geschiedenis in het tweede deel overtuigend, maar tamelijk traditioneel. Vooral daarvóór zindert en kolkt het van het experiment, de filosofische uitwijdingen en het vlijmscherpe zelfonderzoek.

Vrolijk stemmend is het resultaat niet, al is Taubes soms erg geestig, zoals in het minitoneelstukje halverwege waarin Ezra en haar opa voor een hemels tribunaal strijden om Sophies ziel. Maar een geknakte ziel blijft het, die in land, religie noch relatie een thuis kon vinden. Schrijnend feit: kort na publicatie van Scheiden, waarvan een misogyn neerbuigende recensie in The New York Times verscheen, pleegde Susan Taubes zelfmoord.

null Beeld

Scheiden

Susan Taubes
Vertaald door Nele Ysebaert
Uitgeverij Oevers, €24,50, 331 blz.

Meer over