PlusBeeldspraak

Het massatoerisme is terug, dus vluchten we op de automatische piloot – net als in Airplane!

Het is overal druk. Mensen staan urenlang in de rij op het vliegveld om te ontsnappen. Wie naar Airplane! kijkt is na anderhalf uur schuddebuiken en dijenkletsen weer stressvrij en vrolijk thuis.

Bart van der Put
De automatische piloot, de stewardess (Julie Hagerty) en de dokter (Leslie Nielsen) in ‘Airplane!’ Beeld Landmark Media
De automatische piloot, de stewardess (Julie Hagerty) en de dokter (Leslie Nielsen) in ‘Airplane!’Beeld Landmark Media

Zomer 2022. Mensen! Mensen! Zo ver het oog reikt zie je ze: mensen en nog meer mensen. De dreiging van de pandemie is geluwd, de oorlog is ver weg en de toeristen zijn terug. Het is weer ouderwets druk in de stad. Er staan weer groepjes stil op plekken waar je eerder vlot kon doorlopen. De pendelbus voor toeristen stopt weer om de hoek: ‘Anne Frank is that way, next to the bell tower.’ Het is weer oppassen voor verdwaalde kuddes op huurfietsen. Voor het eerst in Amsterdam, voor het eerst stoned en dronken en dan ook nog voor het eerst op de fiets: ‘You can follow that road all the way to the gipskamer.’

Zondagmiddag in het park. Een gespierde jongen met appelwangetjes, een enorme rolkoffer en een peperdure camera is zo te zien nog maar net geland. Hij heeft een vraag: ‘Sir, where can I buy coke or amfetamines?’ Die gozer gaat deze week stuiterend naar de gallemiezen, maar niet met mijn hulp. Vraag me liever waar de kraaienkuikens zich verschuilen. Zie je die boom daarginds? In de struiken daaronder zitten ze. Als je goed luistert kun je ze horen kermen. Wees niet bang kleine kraai, de wereld zal spoedig van jou zijn.

Ik moet weer even wennen aan die onbesuisde dwaalgasten op de vertrouwde wandelroute. Maar na de ongekende rust en de verstilde schoonheid van een stad zonder massatoerisme is het de vraag of het nog gaat lukken met dat wennen. Als de rust naar meer smaakte wordt het nog knap lastig om te aanvaarden dat de zomerdrukte onvermijdelijk is. Wat te doen? Naar Schiphol natuurlijk! Niet nadenken, gewoon een vlucht boeken en lekker wegwezen. Zo druk als hier zal het daarginds toch niet zijn?

Een leven vol glamour

De weg naar de hel is geplaveid met boardingpassen, een zakje nootjes en een bekertje vocht, gedoe met handbagage en verloren koffers, oorsuizen en turbulentie. Zomerbeeld 2022: vertrekhallen met eindeloze rijen mensen. Een kudde op drift. Maar als je eenmaal daarginds bent kun je een weekje of wat bijkomen voor je weer achteraan mag aansluiten voor een groepsgewijze verplaatsing terug naar huis. Hoe was het? Druk!

In de jaren zeventig zag vliegen er heel anders uit. In het nieuws zag je soms een brandend wrak naast een landingsbaan, brokstukken op een onbereikbare berghelling of een paar dobberende koffers in de oceaan. Dat maakte grote indruk. In de bioscoop werd een ander beeld geschetst. Voor de film begon werden bezoekers in reclamespotjes aangespoord om tot een exclusief vliegend genootschap toe te treden: ‘Stap in de wereld van Peter Stuyvesant!’ Het was een leven vol glamour, lachende fotomodellen en luxe vliegreizen naar zonovergoten oorden.

Iedereen kon in die luxewereld van stralende vliegtuigmensen vertoeven. Je hoefde er alleen maar een pakje Peter Stuyvesant voor op te roken, bij voorkeur in een toestel van de KLM. Het tabaksproduct was een sigaret uit fout Zuid-Afrika, vernoemd naar de eerste gouverneur van de Hollandse kolonie Nieuw Amsterdam (het huidige New York). Je kwam er nog geen meter mee de lucht in, maar je hoorde er toch bij. In films werden vliegtuigen en sigaretten ook als mondaine accessoires benut. Wat zagen we een boel mooie mensen stijlvol en stressvrij inchecken, opstijgen, roken en drinken op 30.000 voet en landen op vliegvelden waar James Bond nog niet geweest was. Vliegmaatschappijen kregen gratis reclame, filmproducenten kosteloos vervoer. Win-win!

Voedselvergiftiging en noodweer

In 1980 werd de lang gekoesterde illusie met dodelijke precisie en aanstekelijke kolder doorgeprikt in Airplane! De Amerikaanse parodie op de melodramatische rampenfilms uit de Airport-serie werd in Nederland met de titel Flying High uitgebracht en trok volle zalen. Makers Jim Abrahams en David en Jerry Zucker leefden zich uit met een spervuur aan verbale en visuele grappen, opgehangen aan het heldendom van een getraumatiseerde oorlogspiloot op een lijnvlucht die door voedselvergiftiging en noodweer in de problemen komt.

De absurde grappen treffen nog steeds doel en de automatische opblaaspiloot blijft een geweldige vondst. Maar de filmmakers illustreren ook hoe beklemmend het transportmiddel kan zijn. We zijn op deze planeet allemaal tot elkaar veroordeeld, maar in een vliegtuig is even ontsnappen echt uitgesloten. Vluchten kan niet meer, maar we boeken desondanks massaal een vlucht. Op de automatische piloot. Om aan de drukte en de stress te ontsnappen. Wij naar daarginds, zij naar hier. Een retourtje naar de zon, een weekje naar de gallemiezen. Het is een verslaving geworden. Net als roken. Niet nadenken, gewoon boeken en lekker wegwezen.