PlusGrachtenfestival 2022 interview

Het Grachtenfestival gebruikt al 25 jaar de stad als muziekpodium: ‘Wie jarig is, trakteert’

Directeur Marie-Luce Bree (50) heeft weer een festival zonder beperkingen om te presenteren. En er is een feestje te vieren, want het Grachtenfestival bestaat 25 jaar. ‘We willen af van het idee dat het een festival is van de grachtengordel.’

Lorianne van Gelder
Marie-Luce Bree (centrum-midden, staand) en (een deel van de) medewerkers van het Grachtenfestival. ‘Het is vooral feest, ook voor ons als team.’ Beeld Friso Keuris
Marie-Luce Bree (centrum-midden, staand) en (een deel van de) medewerkers van het Grachtenfestival. ‘Het is vooral feest, ook voor ons als team.’Beeld Friso Keuris

Het Grachtenfestival heeft dit jaar meer dan 200 optredens op 120 verschillende locaties, met concerten van musici zo jong als 10 jaar tot iets oudere talenten van 35. Daarmee is het jubilerende muziekfestival weer helemaal terug op haar oude grootte, na twee jaar versies met beperkingen en weinig grote openbare concerten. Marie-Luce Bree, directeur sinds 2018, kijkt desalniettemin positief terug op de afgelopen jaren: als er een festival geluk had tijdens corona, dan was dit het wel. Ze konden er ondanks coronamaatregelen steeds door, het publiek is het niet vergeten.

En toch voelt alles anders.

Wat is er dit jaar anders dan anders?

“Het is meer dat niets meer vanzelfsprekend is. Niets heeft meer de routine die het had. Dat gaat van de moeite waarmee we tijdelijke functies kunnen opvullen tot het vinden van mensen die hun huis willen openstellen voor huisconcerten. Het lukt allemaal, maar kost nu zes gesprekken, waar het er vroeger twee waren. En we zijn grotendeels afgestapt van livestreams, want we merkten dat er niets boven live muziek gaat.”

Muziek spelen in de buitenlucht kon de afgelopen corona-edities minder dan voorheen. Komen de pontons en de concerten op het water dit jaar terug?

“Pontons in de grachten wordt lastig, niet door corona dit jaar, maar door de afkalvende kades in de stad. Als je geen stoelen op de kades mag zetten, is de vraag waar je de pontons neerlegt. Bovendien hebben we de afgelopen jaren in augustus vaak slecht weer gehad, zodat de pontonconcerten naar binnen moesten. Het openings- en het slotconcert hebben we op een grootse manier op het water, maar dan niet op de gracht.”

In de Amstel?

“Daar wil ik ook een beetje vanaf. De naam Grachtenfestival is goed, maar we willen benadrukken dat het geen festival van de grachtengordel is. Het openingsconcert willen we nu telkens in een ander stadsdeel doen. We beginnen dit jaar met een concert op pontons in de Sloterplas, het wordt een avond die we samen met de Meervaart en andere culturele instellingen in Nieuw-West organiseren. Het slotconcert, van Jungle by Night, is op pontons bij de Nieuwmarkt. Beide grote concerten zijn ook nog gratis.”

Elk jaar hadden jullie een thema, zijn jullie daar dit jaar vanaf gestapt?

“Ik merkte dat we zo bezig waren met het jubileum en dat we zo blij zijn dat we weer naar de parken en de pleinen mogen, dat een thema niet nodig was. We zijn vooral een belangrijke plek voor musici tot 35 jaar – een bijzondere plek ook, want er zijn er niet veel waar je je eigen signatuur kunt ontdekken. Niet iedereen wil bij een orkest, niet iedereen kan componeren. Bij ons kun je van alles uitproberen, in klassiek maar ook in jazz. Het publiek kan aan uiteenlopende concerten proeven. Alle concerten duren een uur, dus als je nog nooit opera hebt gehoord, dan is dat bij ons een uur, en niet meteen drie of vier. Kortom: een thema voegde dit jaar niets toe, het is vooral feest, ook voor ons als team. Het is een enorm betrokken team, waarvoor ik heel dankbaar ben. Ze werken ontzettend hard, nu en ook eerder in coronatijd. Dat is ook de reden dat ik dit jaar niet alleen op de foto geportretteerd wilde worden, maar met hen samen.”

Jullie richten je specifiek op een jonge groep. Toch zijn er juist ook veel mid-career musici die nog een podium zoeken.

“Ik geloof in keuzes maken en zien waar je toegevoegde waarde ligt. Waar kun je iemand uitdagen? Onze programmeurs zijn veelal ook jong, musicus, en soms ook docent. Ze hebben veel zicht op jong muzikaal talent. Voor een kleine organisatie als het Grachtenfestival zijn de vele Nederlandse conservatoria een ideale manier om nieuw talent te vinden. Zouden we ook op ervarener musici willen focussen, dan zouden we een heel andere organisatie moeten hebben. Iets oudere musici moeten ook een andere gage krijgen, die wij niet kunnen bieden. Toch ben ik me bewust van het probleem, want ik heb hiervoor bij musea gewerkt en daar wordt ook altijd gefocust op ofwel jong talent ofwel op hele grote namen. Wat daartussen zit, wordt vaak over het hoofd gezien.”

Het Grachtenfestival heeft altijd bijzondere locaties waar concerten plaatsvinden. Wat zijn de nieuwe plekken waar je trots op bent?

“Het is een sport geworden om gebouwen erbij te krijgen of op cascoplekken te kunnen spelen, zoals op de Zuidas. Maar omdat we twee jaar lang zo veel binnen zijn geweest, worden we juist zo blij van de buitenplekken die er weer zijn. We doen ook elk jaar een oproep aan Amsterdammers met de vraag ‘waarom zouden we bij jou in de buurt moeten spelen?’. Dit jaar hebben we gezien dat er veel communities zijn geweest die buren door corona hebben gesleept. Hen willen we bedanken met een concert.

Een van de locaties waar we blij van worden, is de Johan Cruijff Arena. Het wordt een concert met musici uit Zuidoost, met een jazzband en een gospelkoor. Niet dat we vanaf de middenstip spelen: we hebben tweeduizend kaarten voor de VIP-stoelen in de lengte. Maar ik ben vooral trots op de ruim negentig concerten die gratis zijn in de buitenruimte. Het zijn er meer dan voorheen: want wie jarig is, trakteert.”

Als je kijkt naar 25 jaar Grachtenfestival, hoe is het festival dan veranderd?

“Wat ik leuk vind, is dat alle directeuren voor mij ook vrouw waren. Verder is er eigenlijk niet zo veel veranderd. In de loop der jaren is er jazz bij gekomen en dat heeft een groter podium gekregen. En we zijn professioneler geworden. Maar ik ben vooral onder de indruk van hoe weldoordacht het aanvankelijke idee was en hoe tijdloos dat is gebleken: klassieke muziek uit de concertzalen halen, met de stad als podium.”

Grachtenfestival, 12-21/8, in de hele stad. Met als festivalhart: de Rode Hoed.

Fan van het eerste uur

Gerard Jongerius (71) stond aan de wieg van het Grachtenfestival. Nog altijd gaat hij erheen met groot enthousiasme, hij heeft bovendien zijn toekomst eraan verbonden.

Eind jaren negentig werd een club cultuurliefhebbers uit het bedrijfsleven bij elkaar gebracht om de culturele wereld een impuls te geven. Gerard Jongerius, dan hoofd sponsoring bij ING, zit in de commissie evenementen. Niet veel later, we schrijven 1998, wordt het allereerste Grachtenfestival georganiseerd, dan nog een vierdaags evenement, als verlengstuk van het Prinsengrachtconcert.

Jarenlang bleef Jongerius, groot muziekliefhebber, betrokken, als bestuurslid, sponsorregelaar en ambassadeur. De laatste jaren is hij vooral een ‘tamelijk fanatiek bezoeker’, zoals hij zelf omschrijft. Zodra de programmakrant van het festival uitkomt, begint de voorpret. “Ik voel me alsof ik bij Holtkamp binnenloop: ik kan niet kiezen.”

Hij voelt zich nog steeds verantwoordelijk voor het Grachtenfestival, rond 2009 stond de toekomst zelfs op het spel, toen hoofdsponsoren zich terugtrokken. Hij heeft toen geholpen ook particuliere middelen binnen te halen.

Hoewel hij geen officiële rol meer heeft, zal hij het festival nooit helemaal los laten. Sterker, hij heeft recent zijn testament aangepast en het festival erin opgenomen. “Als je zo veel jaar met zoveel plezier geniet van het festival, ben je bijna aan de musici verplicht iets extra’s te doen, zodat het festival door kan groeien,” vindt hij. Om eraan toe te voegen: “En het is ook een beetje mijn kindje.”

De ultieme Grachtenfestivalervaring: tips van Marie-Luce Bree

- Reserveer een hele dag. “We hebben concerten van ’s morgens 10.00 uur tot ’s avonds 22.00 uur. Laat je verrassen.”

- Neem een fiets mee, of huur er een. “De afstanden zijn goed te fietsen.”

- Concerten zijn gratis, of €18,50. “Neem het ervan.”

- Neem een rugtas met kussentje, flesje water en regenjas mee. “Het blijft Holland, het weer is nooit voorspelbaar.”

- Kies bijvoorbeeld een ochtendconcert met ontbijt, en dan een middagconcert met lunch. Tussendoor kunt u borrelen en vervolgens weer door naar een avondconcert met diner. “Dan is het eten ook geregeld.”

- Als het kan: boek een hotel of b&b, zelfs als u in de stad woont. “Voor een nieuwe blik op de eigen stad.”

Meer over