Boekrecensie

Het enige bezwaar tegen de eerste roman van Gerbrand Bakker sinds 2010: de luchtigheid

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

De kapperszoon is de eerste roman van Gerbrand Bakker sinds De omweg, uit 2010. Het is een vaak grappige, soms weemoedige, vrijwel steeds innemende roman, die iets meer zwaarte had verdiend.

Dries Muus

De schrijver heeft een grijze, ‘mooie borstelkop’ en een paar ringetjes in zijn linkeroor. Zijn boeken zijn vertaald en meermalen bekroond, en hij geeft lezingen van Edam tot Marseille. Vanwege een enorme vliegangst gaat hij altijd met de trein. Misschien wel zijn meest geliefde boek heet Beneden is het kil, ‘over een dochter die op een dag haar moeder in de kelder stopt omdat ze haar niet langer kan verdragen’. Andere boeken heten De landweg, April en Amandelbomen bloeien rood.

De schrijver heeft, kortom, iets weg van... kom, hoe heet ie nou. Puntje van mijn tong.

In De kapperszoon wordt hij in ieder geval nooit bij zijn naam genoemd. Hij is simpelweg ‘de schrijver’, zoals hijzelf de echte hoofdpersoon van het boek, Simon Weiman, simpelweg ‘kapper’ noemt.

Stroomversnelling

Dat beroep is maar een klein deel van Simons niet al te uitgesproken identiteit. Hij knipt voornamelijk mannen, maar liever niet te veel: mensen zuigen energie. Van een echte beroepskeuze – laat staan een passie voor het vak – lijkt nauwelijks sprake. Zijn moeder noemt hem ‘indolent’ en ‘een groot kind met een kapperszaak’, die hij ook nog eens van zijn opa heeft overgenomen, of beter gezegd: die hem door zijn opa in de schoot geworpen werd. Onder diens bewind was het nog een drukbezochte Jordanese ‘kroeg die net doet alsof het een kapperszaak is’. Simon heeft er een kalme zaak van gemaakt met een handvol vaste klanten, die komen om geknipt of geschoren te worden, en om monologen af te steken die doorgaans beantwoord worden met ‘hm’, ‘goh’ of ‘ach’.

Als Simons moeder vraagt of hij wil helpen bij het wekelijkse zwemuitje van een groepje geestelijk uitgedaagde ‘jeugd’, komt zijn kabbelende leven in een stroomversnelling terecht. Niet alleen voelt hij zich, tot zijn schaamte, aangetrokken tot een van de geestelijk uitgedaagde jongeren, die hem qua verbluffende fysieke schoonheid doet denken aan de zwemmer Aleksandr Popov; Simon begint ook voor het eerst in zijn leven vragen te stellen over zijn vader. Die heeft hij nooit gekend, en hij gaat op onderzoek uit naar de omstandigheden van zijn vaders bizarre dood, in een vliegramp op Tenerife.

De hoofdstukken – zelden langer dan een paar pagina’s – over Simons dagelijkse leven, dat zich vooral afspeelt tussen kapperszaak en zwembad, worden steeds vaker afgewisseld met zijn vliegramponderzoek, en met flarden uit het verhaal van Simons vader, Cornelis Weiman. Af en toe wordt er gesuggereerd, maar nooit hinderlijk uitgespeld, dat alles wat we lezen uit de verbeelding van de schrijver voortkomt, of dat hij de werkelijkheid op zijn minst heeft aangepast. De schrijver die – hèhè – iets weg heeft van, inderdaad, Gerbrand Bakker.

Luchtigheid

De kapperszoon is Bakkers eerste roman sinds De omweg uit 2010. In de tussenliggende twaalf jaar verschenen er wel non-fictieboeken, waaronder de terecht goed ontvangen Privé-domeindagboeken Jasper en zijn knecht en Knecht, alleen.

Echt zware metafictionele kost wordt De kapperszoon nooit. De passages over witregels en het scheppingsproces zijn zijpaden, die eerder zorgen voor geamuseerde herkenning dan voor serieuze inzichten over pakweg de grens tussen fictie en werkelijkheid. Die luchtigheid, het gebrek aan zwaarte en pretentie, kenmerkt eigenlijk het hele boek.

Vooral Simons indolente levenshouding is goed neergezet, met name in het eerste deel. Bakker maakt zijn gebrek aan daadkracht en nieuwsgierigheid niet alleen geloofwaardig, maar ook invoelbaar. Sympathiek. En in het tweede en derde deel zien we dat Simon zijn karakter niet van een vreemde heeft – al overtuigt de passiviteit van zijn vader net iets minder.

Vlagen van gemis

Dat is misschien wel het enige serieuze bezwaar dat je kunt maken tegen deze vaak grappige, soms weemoedige, vrijwel steeds innemende roman: de luchtigheid. De potentiële drama’s – en verlossingen – worden meer aangestipt dan uitgewerkt. Er zijn vlagen van vertwijfeling of gemis, maar diepe wanhoop of langdurige gewetensnood lijken de hoofdpersonen niet te kennen, terwijl ze daar toch alle reden voor hebben.

Vermoedelijk mikt Bakker met De kapperszoon ook niet op grote conflicten tussen en ín zijn personages, of op hevige ontroering bij de lezer, en dat had misschien ook niet gepast bij de gelijkmoedige aard van vader en zoon Weiman. Maar vooral in het derde deel, dat iets wegheeft van een lange epiloog, voelt de luchtigheid soms als een gemiste kans, met zoveel mogelijkheden op aangrijpendere, minder vluchtige worstelingen.

De kapperszoon

Gerbrand Bakker
Cossee, €24,99
304 blz.

Gerbrand Bakker - De Kapperszoon
 Beeld
Gerbrand Bakker - De Kapperszoon
Meer over