PlusTen slotte

Het elan van Polo de Haas (1933-2022) bracht hem van Shaffy naar Canto ostinato

Polo de Haas op de Dam, 1970. Beeld  Jan de Graaf.
Polo de Haas op de Dam, 1970.Beeld Jan de Graaf.

De eigenzinnige en tientallen jaren zeer bekende pianist Polo de Haas is dit paasweekeinde overleden. Hij had tijdens zijn hele muzikale loopbaan een grote interesse voor instrumenten en repertoire buiten de gebaande paden in de klassieke muziek.

Erik Voermans

In 1962 maakte Polo de Haas, toen 29, zijn debuut als solist bij het Concertgebouworkest met het Pianoconcert in G van Ravel. Bernard Haitink was de dirigent. Dat concert was de beloning voor het winnen van de eerste prijs op het concours van het Internationaal Cultureel Centrum in het Vondelpark. Andere tijden. De Haas werd op dat concours geroemd om de verfijnde wijze waarop hij muziek van Brahms, Bach en Liszt ten gehore had gebracht. Velen dachten toen aan een grootse carrière in de romantische muziek, maar zo niet Polo de Haas. Na het concours had hij in een interview gezegd dat hij zich ‘in de eerstkomende tijd maar eens meer op de modernen ging toeleggen’. Ook van jazz ging zijn hart sneller kloppen.

Dat getuigde niet alleen van zelfkennis, maar ook van realisme. Pianisten die heel mooi muziek van dode componisten konden spelen, waren er al ruim voldoende, maar aan pianisten die zich met eenzelfde elan en muzikaliteit inspanden voor de muziek van hun eigen tijd, van componisten met wie je nog kon praten, was eerder een gebrek dan een overschot.

De Haas maalde er niet om dat deze keuze feitelijk het einde betekende van De Grote Internationale Solistencarrière. Het idee dat hij met een handvol concerten de wereld rond zou moeten trekken, was hem sowieso een gruwel.

Incourant repertoire

En zo werd de ‘Liszt- en Chopinjongen’ die hij op het Amsterdams conservatorium was geweest en die bij pedagoog Jan Odé cum laude afstudeerde, een belangrijke factor in de moderne muziek in Nederland. Met componist Theo Loevendie was hij de oprichter van de STAMP-concerten (Stichting Alternatieve Muziek Praktijk), waar stilistisch zeer breed werd geprogrammeerd. Met met jazzdrummer Pierre Courbois begon hij het Polo de Haas Kwartet en met basklarinettist Harry Sparnaay het duo Fusion Moderne, dat concerten gaf over de hele wereld, van Canada en Cuba tot Japan en Korea. Daarnaast bleef hij gefascineerd door incourant repertoire, zoals de pianowerken van de Nobelprijswinnaar Boris Pasternak, die wereldroem genoot als schrijver van de roman Dokter Zjivago.

In de jaren zeventig groeide De Haas uit tot een Bekende Nederlander, hoewel dat begrip toen nog niet bestond. Speels en humoristisch, maar met grote kennis van zaken gaf hij de tv-kijkers een inwijding in de wereld van de klassieke muziek met het tv-programma Spelen met muziek. En als pianist in Shaffy Chantant werd hij door Ramses Shaffy ook bekend bij mensen buiten de klassieke muziek en de jazz. Bij Shaffy speelde hij tussen alle liedjes en conferences door muziek van Erik Satie en zelfs Willem Pijper.

Polo de Haas in 2020. Beeld Ranjani-Roelfsema
Polo de Haas in 2020.Beeld Ranjani-Roelfsema

De televisiebekendheid – er keken gemiddeld 800.000 mensen naar het programma – was aanvankelijk een zegen. Het publiek wilde die Polo de Haas weleens in het echt zien. Maar dat publiek was meer geïnteresseerd in het mannetje van de tv dan in de pianist die kunstmuziek speelde. En hij boette aan concerten in omdat impresario’s en zaaleigenaren vonden dat hij met zijn ‘commerciële’ activiteiten ‘in het verkeerde kamp’ was beland.

Maar grenzen in muziek bestonden voor De Haas nu eenmaal niet. Een illustratie was het trio dat hij vormde met stemkunstenares Greetje Bijma en de Afrikaanse musicus Zoumana Diarra op kora en balafoon.

15.000 lp’s verkocht

Sinds 1994 presenteerde Polo de Haas jaarlijks een eigen concertserie met klassieke, eigentijdse, niet-westerse muziek in combinatie met poëzie, beeldende kunst, film en exposities, eerst in de Beurs van Berlage en later in de Kleine Zaal van het Concertgebouw.

In de jaren negentig raakte hij in de ban van de componist Simeon ten Holt en diens successtuk Canto ostinato. De Haas maakte van dat stuk samen met Kees Wieringa een plaatopname, waarvan er 15.000 werden verkocht.

Ter gelegenheid van zijn 88ste verjaardag maakten Maartje Seyferth en Victor Nieuwenhuijs in 2021 een liefdevolle documentaire over zijn muzikale leven, Improvisations and Harmonies, een collage. Tegelijkertijd verscheen een dubbel-cd met daarop louter improvisaties, want ook dat had hij zijn leven lang gedaan.

Zondag is Polo de Haas op 88-jarige leeftijd overleden. Een longontsteking werd hem fataal.