PlusTheaterrecensie

Herzbergs trilogie over onverwerkte oorlogstrauma’s komt hard aan

In Leedvermaak Trilogie weten regisseur Eric de Vroedt en zijn team heel goed te doseren en ritme op te bouwen. In het familieverhaal over onverwerkte oorlogstrauma's is het leed groot, maar het toneelspel is dat niet. En dat gebrek aan theatraal vuurwerk is een verademing.

Wendy Lubberding
Het belangrijkste onderwerp, de trauma’s waarmee de overlevers van de Tweede Wereldoorlog te kampen hebben, is verpletterend groot. Beeld Fred Debrock
Het belangrijkste onderwerp, de trauma’s waarmee de overlevers van de Tweede Wereldoorlog te kampen hebben, is verpletterend groot.Beeld Fred Debrock

De Leedvermaak Trilogie is een vijf uur durende bewerking van drie toneelstukken van Judith Herzberg: Leedvermaak, Rijgdraad en Simon. Niet eerder waren deze drie stukken samen te zien; Simon zelfs helemaal nog niet in de Nederlandse theaters. De trilogie volgt in heldere, alledaagse taal gedurende 33 jaar de familie rondom Lea: zijzelf, haar ouders Ada en Simon die het concentratiekamp overleefden, haar onderduikmoeder Riet, haar vriendin Dory, echtgenoot Nico en diens vader en stiefmoeder Zwart en Duifje, en zo nog wat meer aangewaaide en afgezwaaide familieleden. We volgen ze van huwelijksfeest naar 45-jarige bruiloft, en van begrafenis naar ziekbed – momenten waarop familie bij elkaar kruipt, wat er verder ook speelt.

Het belangrijkste onderwerp, de trauma’s waarmee de overlevers van de Tweede Wereldoorlog te kampen hebben, is verpletterend groot. Zoveel dierbaren die vermoord zijn, zoveel verwoesting. Maar noch in de tekst, noch in het spel van de acteurs is dat aanleiding tot uitvergroting.

Vertraagde reacties

Neem Ada, die wordt gespeeld door Betty Schuurman. Ze torst een wereld aan verloren mensen mee in haar hoofd. Geen wonder dat ze telkens net een beetje vertraagd reageert op alles wat in het land van de levenden gebeurt. Valt er een bordje op de vloer, dan duurt het even voor bij haar het besef aankomt dat het stuk is, en dan pas zegt ze: “Oh jee!”

Tijdens de bruiloft van Lea zien we haar ineens weglopen van de sketches en het eten. Ze kruist met rechte rug diagonaal de speelvloer over en begraaft zich in het diepe zwart van het achterdoek. Het is even raadselachtig als aangrijpend, juist omdat Schuurman haar Ada meer de lading geeft van een slaapwandelaar dan dat we haar een studie zien doen naar iemand die overmand wordt door gekmakende angst of verdriet.

Fragiele personages

Net als Schuurman geven de andere acteurs gevoelig vorm aan hun door Judith Herzberg zo verfijnd beschreven fragiele personages. De scènes spelen telkens rond grote levensgebeurtenissen, maar dan in de momenten dat je net even daarvan uitblaast – eventjes je hoge hakken uit op het terras terwijl binnen de polonaise wordt gedanst, of aan de koffie na een begrafenis. In die gesprekjes net naast het jawoord of de afscheidsrede leggen de personages zich bloot. Tot de oude Simon (Jaap Spijkers) iedereen bij elkaar brengt rond zijn ziekbed. Als hij sterft, zullen de anderen hun link kwijtraken met die oorlog die hun levens tot hier heeft gestuurd. Dat is misschien bevrijdend, maar ook totaal onbekend terrein. Dat dubbele besef, daar bouwt de Leedvermaak Trilogie heel zorgvuldig naartoe. En dat komt aan.

Theater

Leedvermaak Trilogie

door Het Nationale Theater

gezien 18 april 2022 in Theater Rotterdam

nog te zien: 28 april t/m 1 mei in ITA, 24 t/m 26 mei De Schuur, Haarlem

Meer over