PlusAchtergrond

Haar broer werd misbruikt door haar stiefvader, nu doet Camille Kouchner boekje open over pedofilie binnen de Franse elite

Camille Kouchner schreef een boek over het misbruik in haar familie. Beeld Bénédicte Roscot
Camille Kouchner schreef een boek over het misbruik in haar familie.Beeld Bénédicte Roscot

Camille Kouchner schreef Een grote familie, een schrijnende aanklacht tegen (de vergoelijking van) kindermisbruik in Frankrijk én tegen de lafheid van de intelligentsia.

Ger Leppers

Laatst wijdde tv-zender France 2 een programma aan de merkwaardige tolerantie voor pedofilie die in Franse intellectuele kringen lang heeft bestaan. Die tolerantie heeft deels een literaire oorsprong – in Frankrijk heeft de literatuur altijd veel aanzien genoten. De ­meningen van grote schrijvers doen ertoe. ­Nobelprijswinnaar André Gide was een notoir liefhebber van kleine jongens. Daarna was er de bijna vergeten bestsellerauteur Roger Peyrefitte.

Een andere bron van de Franse tolerantie ­jegens pedofilie is de geest van mei ’68. Sinds die maand, toen studenten de Sorbonne bezetten uit protest tegen de gevestigde maatschappij, is het voor velen moeilijk om in te gaan tegen de befaamde leuze ‘Verboden te verbieden!’

Gebruikt en vernederd

De schrijver Gabriel Matzneff kwam in ­zijn ­romans en dagboeken onverbloemd uit voor zijn talloze relaties met kinderen, enkelen niet ouder dan acht jaar. Matzneffs boeken werden uitgegeven door het befaamde Gallimard, president Mitterrand bewonderde openlijk zijn anticonformistische werk, wie zou hem durven aan te vallen?

Een berucht tv-fragment uit 1990 laat zien: de vaderlijke presentator van het boekenprogramma Apostrophes, Bernard Pivot, die onder meer de genoemde Gabriel Matzneff ontvangt.

Inmiddels is de situatie wat ten goede gekeerd. Pivot liet al weten zich bij het terugzien van die beelden erg ongemakkelijk te voelen. Deze ­verandering is sterk te danken aan Vanessa Springora, die als veertienjarige – met instemming van haar ouders! – een relatie had met de 36 jaar oudere Matzneff, en als volwassene in haar boek Le consentement (De instemming) vertelde hoe gebruikt en vernederd ze zich voelt.

Évelyne Pisier, moeder van Camille, was hoogleraar. Ze zweeg over het misbruik dat haar man met haar zoon pleegde. 
 Beeld Sophie Bassouls
Évelyne Pisier, moeder van Camille, was hoogleraar. Ze zweeg over het misbruik dat haar man met haar zoon pleegde.Beeld Sophie Bassouls

Schrijnende aanklacht

Le consentement baarde veel opzien, en zette ­Camille Kouchner (1975) ertoe aan om ook haar ervaringen en die van haar tweelingbroer te boek te stellen. Het resultaat is een schrijnende aanklacht – tegen pedofilie, maar ook tegen de ijdelheid en lafheid van de Franse intelligentsia.

De auteur is dochter van twee personen die in Frankrijk tellen: Bernard Kouchner, oprichter van Artsen Zonder Grenzen en voormalig ­minister, en Évelyne Pisier, hoogleraar politicologie en publiek recht. ‘Ik weet niet wanneer, en ook niet waarom mijn ouders zijn getrouwd’, merkt Camille Kouchner op. Na de scheiding hertrouwt haar moeder. Haar nieuwe, ­flamboyante echtgenoot zal zich jarenlang ­vergrijpen aan Camilles tweelingbroer.

Die man wordt in het boek niet bij naam genoemd, maar heel Frankrijk weet om wie het gaat: Olivier Duhamel, hoogleraar, voormalig socialistisch lid van het Europees Parlement, gezaghebbend radio- en tv-commentator, lid van talloze regeringscommissies.

Stiefvader Olivier Duhamel, die Camilles broer misbruikte.  Beeld Corbis via Getty Images
Stiefvader Olivier Duhamel, die Camilles broer misbruikte.Beeld Corbis via Getty Images

Verjaard

Hij, de stiefvader, nam het initiatief tot de ­incest. Maar daarna legt hij, gewend als hij is ­virtuoos te redeneren en te debatteren, de verantwoordelijkheid op een doortrapte manier bij de jongen. Níet de verantwoordelijkheid voor de daad – daarover wordt niet meer gerept – maar die voor de mogelijke gevolgen, die rampzalig zouden zijn voor het welzijn van het gezin. ‘Bewaar dit geheim,’ zei hij tegen zijn slachtoffer. Uit egoïsme je kind dwingen in een leugen te ­leven – kan een ouder dieper zinken, vraagt de lezer zich af.

Belangrijk bij de instandhouding van deze situatie is de ‘omerta’, het zwijgen van de omgeving. Angst van de vrienden en verwanten van het invloedrijke stel om te verliezen wat men heeft; conformisme en lafheid maakten dat zij de ogen sloten voor wat zich onder hun neus afspeelde. Évelyne Pisier vermoedde wel wat haar zoon overkwam, maar durfde haar huwelijk niet op het spel te zetten en vluchtte in de drank: ‘Zwarte lippen. Paarse tanden. Slechte adem. Een vale, uitdrukkingsloze tronie,’ schrijft Camille

Niemand komt ongeschonden uit zo’n slagveld. Pisier sterft aan kanker, de levens van de kinderen zijn vergald. Camille Kouchner toont in haar boek hoe één persoon een hele kring mensen om zich heen kan gijzelen. En Olivier Duhamel, 70 jaar inmiddels? Zijn daden zijn verjaard. Maar na het verschijnen van dit boek heeft hij zijn functies neergelegd. Hopelijk draagt dit ontluisterende verslag bij tot een verdere mentaliteitsverandering.

null Beeld

Een grote familie

Camille Kouchner
Vertaling Nele Ysebaert, De Geus, €18,99, 144 blz.
De vertaling verschijnt 23 september.

Fragment uit Een grote familie

Victor vroeg of ik naar zijn kamer kwam. Het was na de eerste keer. Een paar weken erna geloof ik. Hij zei: “Hij nam me een weekendje mee. Weet je nog? Toen, op de kamer, kwam hij bij me in bed liggen en zei hij: ‘Ik zal je iets laten zien. Wacht maar af, iedereen doet dit.’ Hij begon me te strelen en toen, ja…”

Ik ken mijn broer, hij is angstig. Hierover praten vindt hij verschrikkelijk, hij tast mijn blik af, probeert me te peilen: “Denk je dat het verkeerd is?” Nou nee, dat denk ik niet. Aangezien hij het is, kan het niet erg zijn. Hij leert ons gewoon dingen. We zijn geen frusten!

Mijn broer licht toe: “Hij zegt dat mamma te moe is, dat we het haar later wel zullen vertellen. Haar ouders hebben zelfmoord gepleegd. Dat is al genoeg.” Daar ben ik het roerend mee eens.

Hij zegt ook: “Bewaar dit geheim. Ik heb het hem beloofd, dus beloof jij het ook. Als jij praat dan overleef ik het niet. Ik schaam me te erg. Help me alsjeblieft om nee tegen hem te zeggen.”

En soms: “Ik weet niet of ik kwaad moet worden. Hij is wel lief tegen me.”

Mijn brein wordt uitgeschakeld. Ik begrijp niets. Hij is inderdaad lief, mijn aanbeden stiefvader.

Ik heb ze vaak bezig gezien. Ik ken hun spelletje goed. In Sanary kussen sommige ouders en kinderen elkaar op de mond. Mijn stiefvader zit achter de vrouwen van vrienden aan. Vrienden flirten met kindermeisjes. Jonge jongens krijgen oudere vrouwen aangeboden.

Ik herinner me nog de knipoog van mijn stiefvader toen ik als klein meisje ontdekte dat hij onder tafel het been streelde van de vrouw van zijn vriend, de woordvoerder met wie we aten. Ik herinner me ook de glimlach van die vrouw. Ik herinner me de uitleg die mijn moeder me gaf toen ik het haar vertelde: “Daar is niets mis mee, Camillou. Ik weet ervan. In seks zijn we vrij.”

Ik herinner me ook dat er, na een ander avondje, een klacht werd ingediend. Het meisje, amper twintig, was gaan slapen en er was een jongen bij haar in bed gekropen. Ze was naar Parijs gevlucht en had het haar ouders verteld. Het meisje werd verketterd en door het slijk gehaald door mijn moeder en mijn stiefvader, die zeer ontdaan waren van zulk laag gedrag. Mij werd uitgelegd wat ik hiervan moest leren: het meisje had het te bont gemaakt.

Maar met mijn broer, mag dat ook?

Meer over