PlusAchtergrond

Gemuteerde diepzeedieren, een underground gay resort en twee kapiteins op één schip – Rietveld Uncut is weer live te zien in het Stedelijk Museum

Kunstenaars Laetitia Delauney en Aurelia Noudelmann kozen met een zelf gebouwde boot voor een gender-insteek voor Rietveld Uncut. Delauney: 'Mannen domineren van oudsher de botenbouw en zeevaart.' Beeld
Kunstenaars Laetitia Delauney en Aurelia Noudelmann kozen met een zelf gebouwde boot voor een gender-insteek voor Rietveld Uncut. Delauney: 'Mannen domineren van oudsher de botenbouw en zeevaart.'

Na twee online edities is Rietveld Uncut dit jaar weer live te bezoeken in het Stedelijk Museum. Rietveldstudenten tonen er werk in uitvoering over leven in, op, aan en met oceanen. Dit jaar doen studenten en afdelingen van verschillende jaren mee, niet alleen de vierdejaars.

Edo Dijksterhuis

In de zomer verviervoudigde het inwonertal van Simeiz. Dan trokken duizenden gays, lesbiennes, queers, trans en interseksuele personen vanuit Oekraïne, Wit-Rusland en Rusland naar het dorpje op de Krim. De vervallen badplaats was in de jaren negentig uitgegroeid tot underground resort voor de regionale lhbtq-gemeenschap, met als epicentrum Hedgehogs, een club gerund door de charismatische dragqueen en activist Zhanna Simeiz.

“Ik vroeg haar een boodschap in te spreken in februari 2022, twee weken voordat Russische troepen Oekraïne binnentrokken,” vertelt Rietveldstudent Anton Shebetko. “De lhbtq-gemeenschap begon toen net zichtbaar te worden.”

Deze prille emancipatie wordt nu niet alleen bedreigd door oorlogsgeweld, maar ook door de homofobe wetgeving en ideologie van de invallende Russen. Shebetko noemt zijn videowerk Simeiz dan ook ‘een poging te bewaren wat vernietigd dreigt te worden’. Hij monteerde het verhaal van Zhanna Simeiz onder een stroom foto’s die hij online vond. De gezichten van de clubbezoekers zijn onscherp en anoniem gemaakt met waterdruppels, zoals ook de herinnering aan een korte periode van progressieve vrijheid zal vervagen.

Ecologische invalshoek

Simeiz is onderdeel van Rietveld Uncut, waarmee de Gerrit Rietveld Academie jaarlijks naar buiten treedt. “Het grote verschil met de eindexamenexpositie in augustus is dat hier studenten en afdelingen van verschillende jaren meedoen, niet alleen de vierdejaars,” stelt Tarja Szaraniec, die samen met Tomas Adolfs de tentoonstelling in het Stedelijk Museum heeft samengesteld. Rietveld Uncut werkt samen met Studium Generale om het praktische maken te verbinden aan theoretische verdieping door middel van lezingen, performances en masterclasses.

Thema dit jaar is Oceanic Imaginaries: de oceaan als bron van verhalen, associaties en theorieën. De ecologische invalshoek ligt daarbij voor de hand. Sigrídur Hafdís Hannesdóttir maakte een publicatie over viskwekerijen op IJsland, die zorgen voor voedselzekerheid en werk, maar ook extreem vervuilend zijn. En Marlies Neugebauer stelde zich voor hoe levensvormen in de Marianentrog, 11 kilometer onder het zeeoppervlak, zich aanpassen aan menselijke vervuiling en gaf die mutaties vorm in keramiek.

Het merendeel van de Rietveldstudenten koos echter voor een culturele benadering van het natuurlijke fenomeen oceaan. Zoals Shebetko, voor wie het zoute water zowel bevrijding symboliseert als de eroderende werking van de tijd. Of Maud Talma, die in een animatiefilm en een tijdschrift de Polynesische oorsprong uit de doeken doet van de populaire westerse surfcultuur.

Ongeluk

Laetitia Delauney en Aurelia Noudelmann kozen voor de gender-insteek toen zij zich verdiepten in de maritieme traditie van Amsterdam en besloten zelf een boot te bouwen. “Mannen domineren van oudsher de botenbouw en zeevaart,” stelt Delauney. “Vrouwen werden geweerd van schepen omdat hun aanwezigheid ongeluk zou brengen, maar een naakt vrouwelijk boegbeeld was geen enkel probleem. Die machokant zit er nog steeds in, merkten wij als vrouwelijke bouwers met een team dat voor tachtig procent uit vrouwen bestond. Zelfs een docent vroeg vol ongeloof: hebben jullie dit helemaal zelf ontworpen?”

De boot gemaakt van plastic bierfusten, touw en hout dient als platform voor performances en lezingen. De kunstenaars zijn van plan om er komende zomer als twee kapiteins mee door Nederland te reizen. Maar eerst wordt het schip getoond in het Stedelijk. “Haar binnen krijgen was nog lastig,” vertelt Noudelmann. “We hadden twintig mensen nodig om haar 45 graden te kantelen zodat ze net door de deur kon.”

Rietveld Uncut: 23 t/m 26/3 in Stedelijk Museum.

Huygens en de schaduwkant van de Gouden Eeuw

De Voorburgse musea Huygens’ Hofwijck en Huygens’ Swaensteyn werken samen in een tentoonstelling over Huygens en zijn correspondentie. Rietveldstudenten van de afdeling Jewellery – Linking Bodies leveren ook een bijdrage.

Dit jaar is het precies vier eeuwen geleden dat Constantijn Huygens tot ridder werd geslagen door de Engelse koning James I. Het markeerde het begin van een lange diplomatieke carrière en een leven in het centrum van de Europese macht. Huygens legde veel hiervan vast in brieven, die dit jaar geheel gedigitaliseerd ontsloten worden.

De Rietveldstudenten hebben zich drie maanden verdiept in het leven en de tijd van Huygens. Dat resulteerde in tien kunstwerken waarin niet de pracht en praal, maar juist de schaduwzijden van de zogenaamde Gouden Eeuw tot uiting komen. Ze namen Huygens’ geprivilegieerde positie als uitgangspunt voor een kritische beschouwing van hun eigen voorrechten.

8/4-3/7 in Huygens’ Hofwijck, Voorburg

Meer over