PlusExpositie

Gelachen wordt er maar zelden op de foto’s van genrehopper Bill Brandt

Elephant & Castle underground, 1940, Bill Brandt. Beeld Bill Brandt
Elephant & Castle underground, 1940, Bill Brandt.Beeld Bill Brandt

De Brits-Duitse fotograaf Bill Brandt was een ware genrehopper. Het overzicht The Beautiful and The Sinister in Foam toont de verscheidenheid van zijn werk. Kenmerkend is vooral de ernst ervan.

Peter van Brummelen

In 1940 fotografeerde Bill Brandt in het Londen metrostation Elephant & Castle Britten die scholen voor de Duitse bombardementen. Het is een van Brandts bekendste foto’s, die op de tentoonstelling The Beautiful and the Sinister meteen in de eerste te zaal hangt. Zal er ook maar één bezoeker zijn bij wie bij het bekijken ervan de gedachten niet uitgaan naar Oekraïne, waar zich deze week in de metrostations van Kiev dezelfde taferelen afspeelden?

Brandt legde in 1940 in opdracht van de Britse overheid vast hoe de Londenaren omgingen met de Blitz, boven en onder de grond. Het moet hem zwaar zijn gevallen. Niet alleen vanwege alle ellende die hij voor zijn camera kreeg, maar vooral ook omdat hij zelf half Duits was. Hij kwam uit Hamburg, uit een meer dan welgesteld milieu. Zijn pa had weliswaar de Britse nationaliteit, maar verder was zijn achtergrond zo Duits als maar kon.

Cuckmere River, 1963, Bill Brandt. Beeld Bill Brandt
Cuckmere River, 1963, Bill Brandt.Beeld Bill Brandt

Rigide klassenmaatschappij

Brandt (1904 - 1983) vestigde zich in 1933 in Londen. Zijn afkeer van de nazi’s dreef hem er toe zich voor te doen als Brits. Hij beweerde in Londen te zijn geboren en veranderde zijn voornaam van Wilhelm in Bill. Heel Brits was ook het onderwerp waarop hij zich als fotograaf aanvankelijk richtte: de toen in het Verenigd Koninkrijk nog heel rigide klassenmaatschappij.

De contrasten tussen het leven van mensen uit de working class en dat van mensen uit de middle en vooral upper class zijn enorm op de foto’s die Brandt maakte voor zijn serie Upstairs Downstairs. Maar waar precies zijn sympathie lag, is op wat er van hangt in Foam niet altijd een-twee-drie duidelijk. Hij werd bij het maken ook niet zozeer gedreven door politieke motieven, maar vooral door esthetische.

Dat zie je ook bij foto’s die hij later maakte in mijnwerkersplaatsen in het Noorden van Engeland. De armoede was er groot en de arbeidsomstandigheden waren vreselijk, maar het werk dat hij er maakte is vooral mooi. Hij was ook geen echte reportagefotograaf concludeerde hij. Waarna hij als een ware genrehopper zo ongeveer alle deelgebieden van de fotografie uitprobeerde.

Francis Bacon on Primrose Hill, London, 1963, Bill Brandt. Beeld Bill Brandt
Francis Bacon on Primrose Hill, London, 1963, Bill Brandt.Beeld Bill Brandt

Een beetje eng

Er is heel veel te zien op de tentoonstelling The Beautiful and the Sinister, want door het geringe formaat van Brandts afdrukken passen er veel van aan de wanden. Wat al dat werk kenmerkt is vooral de ernst ervan. Gelachen wordt er maar heel zelden op Brandts foto’s en donkere tinten domineren. Het is prachtig allemaal, maar vaak ook beklemmend, een beetje eng soms zelfs wel.

In de doka manipuleerde Brandt zijn foto’s flink; hij haalde weg wat hem niet aanstond, voegde er aan toe wat hem goed leek. Het was de tijd dat fotografie nog aanspraak meende te kunnen maken op de werkelijkheid, dus niet overal viel Brandts werkwijze goed. Heel bijzonder werk leverde het wel op. In zijn landschapsfotografie leek hij een eigen wereld te creëren. In zijn naaktfotografie abstraheerde hij vrouwenlichamen dusdanig dat je soms even moet kijken voor je er überhaupt iets menselijks in ontdekt.

Heer sterk was hij ook als portretfotograaf. Op dat gebied springt in Foam de foto eruit die hij in 1963 maakte van beeldend kunstenaar Francis Bacon. Links staat Bacon, die in dezelfde richting het beeld uitkijkt. De rest van de foto is gevuld met een landschap dat het ook goed zou doen in een griezelfilm (de lantaarn plakte Brandt er zelf in). Het is een manier van portretteren die in de jaren tachtig opgang zou maken in de popfotografie. De internationaal succesvolle Nederlandse popfotograaf Anton Corbijn stak bijvoorbeeld veel op van Bill Brandt.

Bill Brandt, The Beautiful and the Sinister, t/m 18/5 in Foam

Meer over