PlusSpecial KunstRAI 2021

Galeriehouder Jeroen Dijkstra over Art on Paper: ‘Beurzen met louter werk op papier zijn een wereld op zich’

Art on Paper is een beurs speciaal voor kunst op papier. Voorheen in de Westergas, dit keer te gast op de KunstRAI. ‘Mensen kopen nu liefst unieke kunst, maar niet voor de prijs van een schilderij.’

Kees Keijer
The Wanderer # 21 (2018) van Robert Zandvliet; zwarte gesso op handgeschept papier, 21 x 30 cm. Beeld Robert Zandvliet
The Wanderer # 21 (2018) van Robert Zandvliet; zwarte gesso op handgeschept papier, 21 x 30 cm.Beeld Robert Zandvliet

“Het is een wereldwijde trend.” Jeroen Dijkstra van ­Livingstone Gallery in Den Haag signaleert dat beurzen voor werk op papier overal opduiken. “Ik heb bijvoorbeeld op Art on Paper in New York gestaan. Dat is ongelooflijk groot. Het is van hetzelfde niveau en heeft dezelfde oppervlakte als The Armory Show in dezelfde stad. Ook in ­Parijs, Brussel, Madrid en Lissabon worden beurzen georganiseerd met louter werk op papier. Het is een wereld op zich. Op de Buchmesse in Frankfurt, de grootste boekenbeurs ter wereld, heb je een afdeling met werk op ­papier en edities.”

Het is volgens Dijkstra een fenomeen dat al jaren aan de gang is, maar dat nu vanuit de hedendaagse kunst nieuwe impulsen krijgt. Vanaf 2012 organiseerden Hans Gieles en Francis Boeske een succesvolle beurs met werk op papier, Amsterdam Drawing, gevestigd in een tijdelijk paviljoen in Amsterdam-Noord.

In 2018 vond die beurs een vervolg met Art on Paper, een kunstbeurs in de Zuiveringshal van de Westergasfabriek. Door corona kon de papierbeurs vorig jaar niet doorgaan en dit jaar is Art on Paper eenmalig onderdeel van de KunstRAI. “Het idee daarvoor ontstond in Berlijn. Daar heb je altijd een gewone beurs, Positions, en een tekeningenbeurs, ­Paper Positions. Die twee beurzen zijn vorig jaar vanwege corona tijdelijk samengevoegd.”

Intiemer

Dijkstra vroeg enkele Nederlandse en internationale galeries om mee te doen. Een deel daarvan moest in tweede instantie afhaken, omdat diverse beurzen in het buitenland gelijktijdig doorgang vonden. Er moeten harde keuzes worden gemaakt, want als gezegd zijn er op dit moment wereldwijd veel papierbeurzen. En daar komt een gespecialiseerd publiek op af van verzamelaars en conservatoren.

“Voor galeries in Nederland is dat een heel ­belangrijke manier om in contact te komen met zulke mensen,” zegt Dijkstra. “Rijksmuseumdirecteur Taco Dibbits zal niet naar alle beurzen gaan, maar bijvoorbeeld wel naar de ­Tefaf. Zijn conservator tekeningen gaat wel naar zo’n gespecialiseerde papierbeurs. Op de vorige editie van Art on Paper in Amsterdam kwam de tekeningenconservator van het Rijksmuseum ook. Onze kunstenaar Raquel Maulwurf, die we nu ook weer brengen, heeft daardoor een heel goed contact opgebouwd, waardoor nu twee grote werken worden opgenomen in de collectie van het Rijksmuseum.”

Dijkstra heeft ook wel een verklaring voor de huidige belangstelling voor werk op papier. “Ik heb mijn galerie al dertig jaar, maar ik ben begonnen als uitgever van onder meer grafiek. Wij merken een ontwikkeling dat mensen steeds vaker liefst unieke kunst willen kopen. Een kunstwerk waar maar één exemplaar van bestaat, maar niet meteen voor de prijs van een schilderij. Tekeningen zijn over het algemeen ook iets kleiner, dus je kunt eigenlijk voor een mooie prijs een origineel kunstwerk kopen.”

Daarnaast is een tekening wat directer dan een schilderij, luidt het veelgehoorde argument. Een tekening laat het handschrift op een intiemere manier zien, alsof je over de schouder van de kunstenaar meekijkt. “Ik heb een keer een mooie tentoonstelling gemaakt met Sol LeWitt. De meeste grote muurschilderingen van hem werden in ­opdracht gemaakt. De opdrachtgever kreeg dan gewoon een schemaatje, dat door andere kunstenaars op een muur gemaakt werd. Maar ik wilde werk op papier van hem.”

Het lukte om negen werken van LeWitt naar de galerie te krijgen. “Daarin zag je echt de hand van de kunstenaar, zijn emotie. Terwijl dat in zijn eigenlijke werk als conceptuele kunstenaar afwezig was. Dat maakt tekenen zo interessant. Op de Teekenschool van het Rijksmuseum staat niet voor niets ‘Tekenen is spreken en schrijven tegelijk’.”

Internationale reputatie

Een van de deelnemers aan Art on Paper is een jonge galerie uit Antwerpen, Coppejans Gallery, die het afgelopen jaar veel energie heeft gestoken in een programma rond de honderdste geboortedag van Joseph Beuys. Op de ­KunstRAI presenteert Coppejans tekeningen van Hans Lemmen, bladen die volgens de galerie ‘op een diepfilosofische manier het verband leggen tussen mens, tijd en ruimte’. Het gaat om alledaagse dingen die in verband worden gebracht met fantasiewezens. Bij een hoogspanningsmast vindt bijvoorbeeld een gesprek plaats tussen mensen en dieren of mythologische figuren.

99 Uitgevers/Publishers heeft werk van Robert Zandvliet, die er in 2017 voor het eerst toe overging menselijke figuren te schilderen. Hij liet zich daarbij inspireren door Caspar David Friedrich. Het werk van de Duitse romantische schilder toont veel figuren die, op de rug gezien, ­uitkijken over de machtige natuur. Een jaar later maakte Zandvliet een gelimiteerde serie kleine tekeningen, ge­titeld The Wanderer, die te zien zijn op Art on Paper.

Dijkstra’s eigen Livingstone Gallery toont monumentale pasteltekeningen van Raquel Maulwurf. Dreigende luchten en zwarte oceanen laten subtiel zien hoe natuurrampen steeds vaker het gevolg zijn van menselijk handelen. Maulwurf bekrast haar tekeningen vaak met stanleymes en schuurpapier, waardoor het oppervlak venijnig en tastbaar wordt.

Een andere exposant is Annette Meincke-Nagy, die vertegenwoordigd wordt door de Wichtendahl Galerie uit Berlijn. De levensgrote, dromerige portretten zijn drie­dimensionaal en blijken toch helemaal van papier te zijn gemaakt. Dijkstra: “Dat is ook een enorme ontwikkeling. Nederland heeft een internationale reputatie op dat gebied. Het CODA Museum in Apeldoorn en Museum Rijswijk organiseren een papierbiënnale waar veel werk van bekende Nederlandse en internationale kunstenaars wordt geëxposeerd. Ook hele sculpturen van papier.”

Art on Paper biedt onderdak aan 99 Uitgevers/Publishers (Haarlem), Galerie Bart (Amsterdam), Coppejans Gallery ­(Antwerpen), Galerie Helga Hofman (Alphen aan den Rijn), ­Livingstone Gallery (Den Haag/Berlijn), Sinarts Gallery (Den Haag), Kunstruimte Wagemans (Alkmaar) en Wichtendahl ­Galerie (Berlijn).

In september 2022 wordt Art on Paper weer een op zichzelf staande beurs; de locatie wordt nog bekendgemaakt.

Meer over