PlusMuziekrecensie

Frank Zappa’s 200 Motels: krankzinnige film, fantastische soundtrack

Erik Voermans
200 Motels, Frank Zappa Beeld
200 Motels, Frank Zappa

Vijftig jaar geleden verloor Frank Zappa in Londen een rechtszaak die hij had aangespannen tegen het management van de Royal Albert Hall. Dat had op het laatste moment het concert dat Zappa met de Mothers en het Royal Philharmonic Orchestra onder leiding van Elgar Howarth zou geven, afgelast. Er waren klachten gekomen over de inhoud van de teksten in de muziek voor Zappa’s film 200 Motels. Hoewel Zappa tijdens de zitting bewees dat hij desgewenst in een handomdraai alle gewraakte passages zou kunnen veranderen, stelde de rechter hem formeel in het ongelijk, hoewel hij juridisch geen poot had om op te staan. Zappa schreef veel later in zijn biografie dat je het in Engeland nu eenmaal nooit kunt winnen van de Kroon.

De financiële schade was niettemin aanzienlijk.

Zappa’s flexibiliteit werd dat jaar nog meer op de proef gesteld. Het script dat hij voor 200 Motels had geschreven kon wegens een te krap budget (679.000 dollar) maar voor tweederde worden gefilmd, wat betekende dat hij op het laatste moment rigoureus moest knippen en plakken. Het tamelijk onnavolgbare verhaal over een band (de Mothers) op tournee, of met de woorden van Zappa zelf, over muzikanten en hun gedrag, werd er nog surrealistischer van, maar aangezien in Zappaland het absurdisme hartstochtelijk wordt omarmd en gevierd, bleek dit verder geen enkel probleem. Het leverde een krankzinnige film op en een soundtrack (die zich niet een-op-een tot de film verhoudt) die tot het beste behoort wat Zappa ooit heeft gemaakt.

Roemruchte monoloog

Er is geen album dat de wereld van Zappa zo breed en alomvattend in kaart brengt. Atonale orkestmuziek, geschoolde zangstemmen (Phyllis Bryn-Julson!) die scabreuze teksten zingen, de roemruchte monoloog met de titel Penis Dimension, een band die opwindend rockt en met de ex-Turtles Volman en Kaylan geweldig zingt en de majestueuze finale Strictly Genteel voor solostemmen, koor, orkest en band (dat Zappa zijn allermooiste schepping vond) – alles gaat op een nog altijd even verbijsterende als vrolijk stemmende manier samen.

Ten burele van Zappa’s erven is men de afgelopen jaren aan de slag gegaan om 200 Motels een welverdiende geluidstechnische opknapbeurt te geven, wat nog niet meeviel. Zappa had de gewoonte zelfs unieke, oorspronkelijke opnamen naar hartenlust te verknippen en te hergebruiken, omdat zijn brein nu eenmaal nooit stilstond.

Ringo Starr

Het resultaat is nu uitgebracht in de vorm van een dubbelalbum, dat weliswaar beter klinkt dan het origineel en de uitgave uit 1997, maar niet schokkend veel beter. Dat kun je betreuren, maar misschien was er wel niet meer van te maken. Aantrekkelijker is daarom de box met zes cd’s, waarop ook materiaal staat dat de plaat niet haalde (een incomplete The Pleated Gazelle bijvoorbeeld, of een vroege versie van Naval Aviation in Art?), alternate takes, repetitiefragmenten en verder promo’s en gesprekjes met onder anderen Ringo Starr, die in de film de rol van Frank Zappa speelt. Verplichte aanschaf voor de fans.

POP/KLASSIEK

Frank Zappa
200 Motels
(Zappa Records/Universal)

Meer over