PlusKunstrecensie

Fotograaf Jan Banning hoopt met fotoboek op rechtvaardigheid voor Amerikaanse Christina Boyer

Fotograaf Jan Banning verdiepte zich in het lot van de Amerikaanse Christina Boyer, een vrouw die haar eigen kind zou hebben vermoord. Banning gelooft in haar onschuld hoopt dat ze na dertig jaar alsnog vrijkomt. Hij hoopt dat zijn fotoproject een bijdrage zal leveren aan haar vrijlating.

Kees Keijer
Verbeelding van Jan Banning: Meisje op bed, 14-4-1992 (foto 2019). Beeld Jan Banning
Verbeelding van Jan Banning: Meisje op bed, 14-4-1992 (foto 2019).Beeld Jan Banning

Pulaski State Prison is een gemiddeld beveiligde gevangenis voor ruim duizend vrouwen in de Amerikaanse staat Georgia. In 2013 was fotograaf Jan Banning bezig met zijn project Law & Order. Hij documenteerde en vergeleek de strafrechtelijke systemen van Frankrijk, Oeganda, Colombia en de Verenigde Staten. Banning wilde alle kanten van het systeem vastleggen, waaronder ook gevangenen.

Hij kreeg toestemming om in de Pulaski State Prison te fotograferen en richtte er een geïmproviseerde fotostudio in. Er trekt een parade aan vrouwen aan hem voorbij. Aan elke vrouw stelt hij zich voor, ze schudden handen en kijken elkaar in de ogen. Na afloop van de portretsessie nemen ze handenschuddend weer afscheid. “Verschillende vrouwen barsten daarbij in tranen uit: zij zijn zulke basale menselijke gestes finaal ontwend,” schrijft Banning in zijn nieuwste boek Het Oordeel.

Dat boek gaat over Christina Boyer, een van de ruim tachtig gedetineerden die Banning destijds voor zijn camera kreeg. Tijdens de poseersessies mocht Banning de vrouwen alleen vragen naar hun naam, geboortedatum, datum van arrestatie en de lengte van de straf. Op internet speurde hij verder naar een aantal gedetineerden. Hij raakte gefascineerd door het levensverhaal van Christina Boyer en schreef haar een brief. Ze schreef terug en ze raakten bevriend. Regelmatig kreeg hij telefoon met de mededeling “You have a call from an inmate at the Pulanski State Prison.” Hoe meer Banning in het verhaal van Boyer dook, hoe meer hij ervan overtuigd raakte dat ze ten onrechte veroordeeld was.

Doodstraf

Christina Boyer zou op de mooie lentedag 14 april 1992 haar eigen dochter, Amber, hebben vermoord. Ze kreeg uiteindelijk levenslang plust twintig jaar. Banning zet in het boek uitgebreid uiteen wat aan de dood van het meisje vooraf ging en hoe het proces verliep. De zaak eindigde in een schikking. De eis van de doodstraf zou van tafel gaan en omgezet worden in levenslang plus twintig jaar, mits Christina schuld aan de moord op haar dochter zou bekennen. De soep zou niet zo heet gegeten worden, was Christina’s enigszins naïeve inschatting, omdat haar verteld werd dat ze na zeven jaar in aanmerking zou komen voor parole, voor een voorwaardelijke invrijheidstelling. Aangezien ze er toen al tweeënhalf jaar op had zitten, ging ze ervan uit dat ze nog een jaar of vier moest zitten. Dat klonk een stuk aantrekkelijker dan de doodstraf.

Die voorwaardelijke invrijheidstelling kwam er dus nooit. Inmiddels zit Boyer dertig jaar achter de tralies. Ze communiceerde met Banning via de telefoon en gecensureerde e-mails. Het internet is voor Boyer een volkomen onbekend fenomeen. Ze heeft ervan gehoord, maar nog nooit gebruikt.

Film noir

“Christina zal voor altijd het stigma van kindermoordenares dragen,” stelt Banning in het boek vast. Hij hoopt nu op een omkering van ‘veroordeling door de media’, dus vrijspraak door de media. Met het boek hoopt hij de publieke opinie te keren. Het Oordeel begint ook met alle krantenberichten over de dood van Amber. Er zijn familiekiekjes in het boek opgenomen en facsimile van Boyers dagboek. “Ik bid elke avond om antwoorden op waarom dit allemaal is gebeurd. De Bijbel zegt dat ik op een dag alle antwoorden zal weten, als ik in de hemel kom.”

In een fotoreeks reconstrueerde Banning de gebeurtenissen in het boek. Een omgevallen driewieler in het bos, een meisje op bed, de wachtkamer van de eerste hulp. Door de sterke licht-donkercontrasten verwijzen de foto’s naar de film noir, naar romantische landschappen uit de negentiende eeuw en naar zeventiende-eeuwse stillevens waarin gewezen werd op de tijdelijkheid van het aardse bestaan.

Jan Banning

Jan Banning (67) studeerde sociale en economische geschiedenis in Nijmegen toen hij steeds meer belangstelling voor fotografie kreeg. In 1981 zag hij hoe kraakpanden met tanks werden ontruimd. Dat werd zijn eerste fotoboekje. Gedurende zijn hele loopbaan is zijn belangstelling gebleven om maatschappelijke onderwerpen in zijn foto’s vast te leggen. Voor zijn serie Bureaucratics (2003-2007) ging hij naar acht verschillende landen om ambtenaren achter hun bureau te fotograferen. Het betekende Bannings doorbraak in de kunstwereld. Bekend is ook de serie Troostmeisjes (2010), de indringende portretten van Indonesische vrouwen die in de Tweede Wereldoorlog als seksslaven werden misbruikt door Japanse soldaten.

Het Oordeel, Jan Banning en Christian Boyer is t/m 19 juni te zien in het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam.

Het Oordeel - De zaak Christina Boyer, Schilt Publishing, €50, 160 blz.

Meer over