PlusInterview

Filosoof en schrijfster Alicja Gescinska: ‘Er zijn gewoon keiveel weirdo’s zoals ik’

Vergeet dé waarheid. De Pools-Belgische filosofe en schrijfster Alicja Gescinska stelt in haar theatertekst Apate spreekt dat een goed leven niet mogelijk is zonder leugens.

Lotte Beckers
Alicja Gescinska Beeld
Alicja Gescinska

Is de leugen altijd verwerpelijk? Is wie niet de waarheid spreekt altijd een leugenaar? En zou het leven leefbaar zijn zonder leugens? Alicja Gescinska (1981) vraagt het zich af in haar nieuwe theatertekst Apate spreekt. “Stel dat ik in jouw hoofd zou kunnen kijken: wie weet wat jij denkt over mij, of mijn kleding?”

Apate spreekt komt uit in boekvorm, maar we treffen de schrijfster en filosofe in het Leuvense kunstencentrum Opek, net voor de eerste try-out van de monoloog, gebracht door Simone Milsdochter. “De muze van het stuk,” zegt Gescinska.

“Ik zag Simone in het Skypevenster en ik dacht: ze lijkt wel een godin! Ze heeft een ongelooflijke uitstraling, echt een karakterkop. Perfect om Apate te spelen, de Griekse godin van de leugen en misleiding die de mensheid komt vertellen hoe belangrijk ze is en dat ze niet naar waarde wordt geschat. Zonder de leugen zouden we door de hel gaan, en ik denk dat dat waar is. Het zou ons geen deugd doen als we constant alles zouden weten. En we liegen onszelf voor als we denken dat er maar één waarheid is, en dat we die kunnen vastgrijpen.”

“Ik kon het personage Apate dingen laten zeggen waarmee ik zelf niet akkoord hoefde te gaan. En ik ben zeer blij dat theater weer in mijn leven is. Als tiener wilde ik actrice worden. Ik had het moeilijk met mezelf, ik vond Alicja Gescinska een vreselijke naam. Maar op het podium kon ik iedereen zijn, daar voelde ik mij gelukkig. Ik dacht dat theater mijn leven zou worden, maar ik slaagde niet voor de toelatingsexamens aan de toneelschool. Dat was lang een pijnlijke wonde.”

Hebt u dan niet overwogen om zelf de tekst te brengen?

“Nee, die ambitie heb ik niet meer. Toen ik actrice wilde worden had ik de filosofie nog niet ontdekt. Ik heb mij altijd een buitenbeentje gevoeld en ik vond het heerlijk om te vluchten op het podium, in iemand anders’ woorden. Maar toen ik de filosofie ontdekte, voelde ik me niet meer zo eenzaam: er zijn gewoon keiveel weirdo’s zoals ik.”

Wat was er zo herkenbaar aan de filosofen?

“Ze bomen op een zacht-neurotische manier door over zaken, blijven nadenken, laten niet los als ze met een vraag zitten.”

U vertelt het alsof mensen vroeger zeiden: stop daar nu eens mee, Alicja.

“Dat was ook zo.” Lacht. “Ugh, de filosoof is weer bezig. We krijgen weer een moraalpreek. Kun je niet eens normaal doen?”

Bent u zelfverzekerd in uw werk?

“Ik ben een mens vol twijfel, dat karakteriseert mij. Dat zit zo diep dat ik twijfel over mijn eigen bestaan: heeft mijn leven wel zin? Maakt het uit wat ik doe? Maar ik twijfel niet over dit toneelstuk. Ik vraag me niet af of mensen het goed vinden, en of ze mij zullen aanvaarden. Er zijn een paar mensen wier mening ik belangrijk vind en ik heb mijn eigen idee van wat goed is, maar ik schrijf niet om iedereen te pleasen. Ik denk dat je dat niet mag doen als schrijver of denker. Je moet schrijven wat je mooi en goed vindt, waar je in gelooft en wat je als correct en waardevol ervaart.”

“Daarom heb ik nooit geambieerd om professor te worden: ik moest op een bepaalde manier schrijven, voor díé bepaalde tijdschriften die nu toevallig hot zijn, in díé specifieke vorm, minstens vier publicaties per jaar. Voor mij botst dat met de essentie van filosofie: de vorm mag de inhoud niet corrumperen. Vandaag zouden Kant en Wittgenstein niet meer aan de universiteit kunnen werken. Tien jaar schrijven aan één boek? Sorry, niet productief genoeg. Je moet je eigen koers kunnen varen, en dat durf ik. Desnoods verkoop ik minder.”

Over Apate spreekt: iedereen liegt, maar dat is oké: vat ik het zo goed samen?

“De meeste mensen denken dat de waarheid recht tegenover de leugen staat. Als je liegt, spreek je de waarheid niet en omgekeerd. Maar zo simpel is het niet. De leugen wordt ook altijd als iets verwerpelijks gezien. Maar als je er even over nadenkt, is een leugen niet altijd slecht. Soms kan het moreel hoogstaand zijn om te liegen, als je bijvoorbeeld in een oorlogssituatie een leven kunt redden door te liegen over waar iemand is.”

“Het belangrijkste is waarachtigheid. Toen mensen vroeger dachten dat de aarde plat was, waren die mensen niet aan het liegen. Onze wetenschappelijke kennis is niet volledig, wij verkondigen ook dingen die niet waar zijn, maar we dénken dat ze waar zijn.”

“In Apate spreekt ga ik een stapje verder. Leugens zijn noodzakelijk voor een goed leven, zegt de godin, en daar ga ik grotendeels in mee. Het lijkt me goed dat we soms een pokerface kunnen opzetten. Er zijn ook veel onschuldige, kleine leugens die noodzakelijk zijn: hoe kun je anders ooit een verrassingsfeest organiseren? Ik hou voor alle duidelijkheid geen pleidooi voor de leugen, ik vraag wel om minder dogmatisch te zijn. We denken dat er maar één waarheid bestaat, maar dat klopt niet. De waarheid is niet altijd wit of zwart, ze is vaak complex en glibberig, moeilijk vast te pakken.”

De voorstelling Apate spreekt gaat op 17 en 18 februari in première in de Antwerpse Arenberg.

THEATERTEKST

Apate spreekt

Alicja Gescinska
De Bezige Bij, €11,99
64 blz.

Meer over