PlusTen slotte

Filmgek Peter Bogdanovich (1939-2022) was véél meer dan alleen regisseur

De Amerikaanse regisseur en acteur Peter Bogdanovich is op 82-jarige leeftijd overleden. Zijn films The Last Picture Show en Paper Moon behoren tot de hoogtepunten van de cinema van de jaren zeventig.

Peter van Brummelen
Peter Bogdanovich in 2018. Beeld Getty Images for Netflix
Peter Bogdanovich in 2018.Beeld Getty Images for Netflix

In The Sopranos speelde hij de psychiater van Dr. Melfi, die op haar beurt de psychiater was van maffiabaas Tony. Zijn verschijning in de HBO-serie deed filmfreaks naar het puntje van hun stoel schuiven: was dat nou... ja verrek, die afstandelijk-intellectuele shrink was Peter Bogdanovich, de man die in de jaren zeventig was bestempeld tot de nieuwe Orson Welles.

De door Bogdanovich geregisseerde film The Last Picture Show, over een groep jongeren in een Texaans gehucht, kreeg in 1971 wel acht Oscarnominaties (waarvan er twee werden verzilverd). Critici zagen in de in stemmig zwart-wit geschoten film een meesterwerk van de kwaliteit van Welles’ klassieker Citizen Kane.

The Last Picture Show was ook een belangrijke boost voor de carrières van acteurs als Jeff Bridges, Ellen Burstyn, Randy Quaid en Cybill Shepherd. De laatste was oogverblindend knap in de film. Dat vond ook Bogdanovich: hij werd tijdens de opnames verliefd op de debutante en verliet zijn vrouw voor haar.

Met Paper Moon maakte Bogdanovich in 1973 nog zo’n alom geprezen film. Weer in zwart-wit, maar nu met in de hoofdrollen Ryan O’Neal en diens dochter Tatum. Het nog maar tienjarige meisje kreeg voor haar rol in de komische misdaadfilm, die zich afspeelt in de jaren dertig, een Oscar. Nooit eerder of later kreeg zo’n jong persoon de prijs.

Van criticus naar filmmaker

Bogdanovich bouwde als regisseur een enorme filmografie op, met daarin behalve speelfilms ook de nodige documentaires, maar hij was veel meer dan dat. Hij produceerde, schreef scenario’s én acteerde. De filmliefde zat er al vroeg in bij de in Europa verwekte, maar in 1939 in Kingston, New York geboren Bogdanovich – zijn ouders, van wie zijn moeder Joods was, hadden net op tijd de naziterreur weten te ontvluchten.

Als tiener zag hij zo’n drie- tot vierhonderd films per jaar, die hij nauwkeurig noteerde in een eigen kaartsysteem. Als filmprogrammeur bij het Museum of Modern Art in New York zette hij zijn eerste schreden in de filmwereld. Iets later ging hij filmrecensies schrijven om dan — net als in Frankrijk de door hem bewonderde François Truffaut — de overstap te maken van de kritiek naar het zelf maken van films.

Tijdens de opnames van de in 1981 uitgebrachte romcom They All Laughed kreeg Bogdanovich wederom een verhouding met een van de acteurs, nu met Dorothy Stratten, een voormalig Playboymodel. Het leidde tot een in de Amerikaanse media breed uitgemeten drama: Stratten werd vermoord door haar ex-echtgenoot, die vervolgens ook een einde aan zijn eigen leven maakte.

Het dramatische levensverhaal van Dorothy Stratten inspireerde regisseur Bob Fosse in 1983 tot de film Star 80, waarin het karakter Aram Nicholas, een wat sullige filmregisseur, duidelijk was gebaseerd op Peter Bogdanovich. Zelf schreef Bogdanovich een boek over zijn verhouding met Stratten: The Killing of the Unicorn. Dat de regisseur in 1988 in het huwelijk trad met Dorothy’s jongere zus — hij was was 49, zij 20 — leidde wederom tot veel media-aandacht.

Tarantino

Hedendaagse filmers als Quentin Tarantino, Noah Baumbach, Sofia Coppola en Wes Anderson noemen zijn werk een belangrijke invloed. Tarantino was zeer vereerd toen Bogdanovich zijn stem wilde lenen aan de films Kill Bill I en II, waarin hij is te horen als diskjockey. Een nog veel grotere eer was dat Bogdanovich zijn jongere collega de belangrijkste regisseur van diens generatie noemde.

Peter Bogdanovich overleed donderdag aan complicaties als gevolg van de ziekte van Parkinson. Zijn allerlaatste film was in 2018 The Great Buster; A Celebration, een documentaire over de stommefilmkomiek Buster Keaton.

Meer over