PlusAchtergrond

Festival rond de hoogbejaarde muziekvernieuwer Arvo Pärt: zal hij zelf aanwezig zijn?

Arvo Pärt (86). Hij is een van de meest geliefde nog levende klassieke componisten. Beeld Kaupo Kikkas
Arvo Pärt (86). Hij is een van de meest geliefde nog levende klassieke componisten.Beeld Kaupo Kikkas

Tijdens het Arvo Pärt Festival in maart klinken in het Muziekgebouw ruim veertig stukken van de Estse succescomponist. Tot diens grote vreugde: de hoogbejaarde muziekvernieuwer prees de akoestiek in het gebouw ooit aan als ‘ein Wunder’.

Erik Voermans

In april 2020 zou in het Muziekgebouw aan ’t IJ een meerdaags festival plaatsvinden, gewijd aan de muziek van Arvo Pärt. Dat jaar zou de succescomponist uit Estland 85 jaar worden, een gebeurtenis waarbij ze in de muziekwereld uitgebreid hadden willen stilstaan. Vanwege de coronapandemie moest Pärts verjaardag in grotere stilte voorbijgaan dan was voorzien. Maar er is goed nieuws. Het Muziekgebouw wist het Pärt Festival in zijn geheel naar 2022 door te schuiven, waardoor het nu plaatsvindt van 22 tot en met 27 maart.

Onzeker is of de componist, die in september 87 wordt, tijdens het festival aanwezig zal kunnen zijn. Maar mocht hij ontbreken, dan zal het geen onwil zijn, want ‘in het Muziekgebouw aan ’t IJ is mijn muziek in zeer goede handen. Of het nu vocaal of instrumentaal werk betreft, hier zijn musici waarop ik volledig kan vertrouwen. Dat maakt mij heel gelukkig,’ zei hij in een interview. In 2005, toen zijn muziek met vijf concerten in het Holland Festival werd geëerd, noemde hij de akoestiek van het Muziekgebouw ‘ein Wunder’.

Gratis randprogramma

Tijdens het festival komt een dwarsdoorsnede uit zijn oeuvre tot klinken: ruim veertig stukken, die worden uitgevoerd door internationale topmusici die veelal een persoonlijke band met de componist hebben, zoals het Ests Filharmonisch Kamerkoor, het Tallinn Kamerorkest, trombonist Jörgen van Rijen, Cello Octet Amsterdam, pianist Ralph van Raat en Cappella Amsterdam.

Organist Laurens de Man, countertenor Maarten Engeltjes en de Amerikaanse violiste Tai Murray brengen het verborgen orgeloeuvre van Arvo Pärt. Verder zijn er lezingen, films en exposities. De officiële festivalopening is op dinsdag 22 maart om 19.30 uur op het terras van het Muziekgebouw, waar de Duitse geluidskunstenaar Christof Schläger muziek van Pärt over het IJ laat schallen met een zelfgebouwde installatie van 144 scheepshoorns.

In nauwe samenwerking met het Arvo Pärt Centre is een gratis toegankelijk randprogramma samengesteld. De Estse musicoloog Kristina Körver, sinds 2012 werkzaam bij het Arvo Pärt Centre, bestudeerde jarenlang Pärts composities en brengt in haar lezing zijn creatieve proces in kaart. Tenslotte is ook het zestig meter lange stripverhaal over Arvo Pärt, van de Estse kunstenaar Jonaas Sildre, in het Muziekgebouw te zien.

Ests Filharmonisch Kamerkoor Beeld KAUPO KIKKAS
Ests Filharmonisch KamerkoorBeeld KAUPO KIKKAS

‘Holy minimalism’

Pärt is zonder twijfel een van de geliefdste nog levende klassieke componisten, al heeft het even geduurd voordat hij die status wist te bereiken. Na jaren worstelen met avant-gardistische technieken kwam hij er na een diepe creatieve crisis in de late jaren zestig achter dat de moderniteit zijn weg niet was. Na een heroriëntatie op de polyfonie van de renaissancemeesters, die hun machtige missen schreven ter ere van God, voelde Pärt dat dit ook zijn weg moest zijn. Zijn Credo, voor koor en orkest, uit 1968, was een eerste stap op een pad dat hem naar wereldroem zou leiden.

Toch zou het nog tot 1984 duren voordat hij de wereld veroverde. De doorbraak kwam met het album Tabula rasa op het label ECM, gevolgd door Arbos en Passio – zijn persoonlijke verklanking van het evangelie van Johannes.

Hoewel de muziekkritiek nog een tijdje aarzelingen bleef houden, en voor zijn muziek en van zijn geestverwanten de ironische term ‘holy minimalism’ werd bedacht, werd hij door het publiek omarmd.

Pärt Festival, 22 t/m 27 maart, Muziekgebouw aan ’t IJ. De concerten van 22 en 24 maart worden live op NPO Radio 4 uitgezonden.