PlusKunstrecensie

Expositie Rauw in Rembrandthuis: ‘Zij plast niet, zij pist’

In het Rembrandthuis tonen dertien hedendaagse kunstenaars het menselijk lichaam zonder idealisering. Rembrandts werk diende daarbij als leidraad.

Kees Keijer

Op een terras met uitzicht. Tegen een muur vol graffiti. Op een leeg kerkhof. In een holle boom. Op een hoge rots. Tussen geparkeerde auto’s. Tussen 1998 en 2013 maakte Melanie Bonajo ruim 200 foto’s van vrouwen die plassen in de openbare ruimte. Meestal hebben de vrouwen een schuilplaats gezocht waar ze zich in allerlei bochten moeten wringen om niet op te vallen. Soms vindt het urineren fier rechtop plaats, zonder gêne in de weidse natuur. Bonajo plaatste een compilatie van de foto’s op YouTube en de teller schoot al snel naar 200.000 views.

Still uit Melanie Bonajo, Pee on Presidents, 2012, HD- video bestaande uit 500 foto’s (1998-2013).  Beeld Melanie Bonajo/AKINCI Gallery
Still uit Melanie Bonajo, Pee on Presidents, 2012, HD- video bestaande uit 500 foto’s (1998-2013).Beeld Melanie Bonajo/AKINCI Gallery

Zie het als speelse aanklacht tegen vastgeroeste ideeën over hiërarchie, seksisme en patriarchale machtsstructuren. Maar YouTube vond het vooral aanstootgevend en verwijderde de video.

In het Rembrandthuis kan de video wel getoond worden. Sterker nog, hier wordt Pee on Presidents, zoals de video heet, in een deftig kunsthistorisch kader geplaatst. Bonajo, die Nederland dit jaar vertegenwoordigt op de Biennale van Venetië, staat immers in een lange traditie van kunstenaars die het menselijk lichaam niet zozeer idealiseren, maar meer laten zien ‘zoals het is.’ Zonder opsmuk, zonder decorum, zonder botox of Photoshop.

Menselijke huid

Dat het werk van Bonajo in het Rembrandthuis te zien is, lijkt een beetje vreemd. Maar het tentoonstellingsbeleid van dit museum richt zich sinds enkele jaren steeds vaker op moderne en hedendaagse kunst. Rembrandts oeuvre dient daarbij als leidraad. Na een tentoonstelling met werk van de Engelse kunstenaar Glenn Brown met schilderijen en grafiek volgde een expositie met werk op papier dat door het Rembrandthuis door de jaren heen werd aangekocht.

De tentoonstelling Rauw laat kunstwerken zien van dertien kunstenaars uit binnen- en buitenland met een realistische blik op het menselijk lichaam. Plus tien bladen van Rembrandt zelf. De zeventiende-eeuwse meester heeft ook heeft een plassende vouw getekend, op de tentoonstelling helaas alleen te zien als reproductie. Op deze ets uit 1631 zit een vrouw op haar hurken. Terwijl ze achterom kijkt, tilt ze haar rok ophoog. Een krachtige straal klettert op de grond. “Zij plast niet, zij pist,” schreef Marlene Dumas eens. “‘Pissend’ klinkt zoveel helderder en krachtiger dan ‘plassend’.” Na het zien van de ets van Rembrandt maakte Dumas maakte haar eigen versie, waarbij een torso van een vrouw van voren is weergegeven.

Rembrandt, Naakte vrouw, zittend op een heuveltje,
ca. 1631. Beeld Collectie Museum Het Rembrandthuis
Rembrandt, Naakte vrouw, zittend op een heuveltje,ca. 1631.Beeld Collectie Museum Het Rembrandthuis

Paul Kooiker zoomt in op de menselijke huid, met al zijn imperfecties. Hij fotografeerde zijn ouders, dat wil zeggen, hij zoomde in op de onderkin van zijn vader en de eeltige hielen van zijn moeder. Van zeer dichtbij vastgelegd en op groot formaat afgedrukt. Alix Marie voert het inzoomen op de huid nog verder op, waardoor een blauwe plek doet denken aan een sterrenstelsel, gezien door ruimtetelescoop Hubble. Rineke Dijkstra fotografeerde in de jaren negentig een reeks vrouwen vlak na een bevalling, naakt en samen met hun baby. Ze ogen extreem kwetsbaar en vermoeid, maar tegelijk krachtig en ontroerend.

Transparante lichamen

Minder geslaagd is het videowerk van Buhlebezwe Siwani, waarin iemand zich in een grote tobbe schoon schrobt en waarbij de suggestie gewekt wordt dat het om een rituele of spirituele reiniging gaat. De film zou volgens de zaaltekst 35 minuten moeten duren, maar al na 35 seconden komt de aftiteling. Het is bovendien raadselachtig wat deze mystificerende, nogal clichématige video met het realisme van Rembrandt van doen heeft.

Het is overigens ook niet zo dat Rembrandt zijn figuren niet zou idealiseren. Dat deed hij natuurlijk wel - Marten en Oopjen lieten zich echt niet op de kakdoos portretteren. Hij wist zijn realisme te doseren voor het juiste publiek of de juiste opdrachtgever. De mythe van de realistische Rembrandt gaat ook voorbij aan het feit dat lichamen in de late middeleeuwen soms huiveringwekkend realistisch werden weergegeven.

Het tweede deel van de tentoonstelling lijkt een beetje verder van Rembrandt af te staan en gaat over hoe mensen zich naar de buitenwereld presenteren en hoe die buitenwereld naar individuen kijkt. In een aantal metersgrote aquarellen presenteert Aline Thomassen een zoektocht naar de wereld van het gevoel. Transparante lichamen worden overwoekerd door organen die een eigen leven lijken te leiden. Gedachten stromen vanuit het hoofd als sporen over het papier.

In een serie polaroids zoekt Verena Blok naar de zachte kant van de moderne man. Ze volgde een groep jonge Poolse kerels. Het stoere imago van de mannen wordt genuanceerd door ze te fotograferen op het moment dat ze slapen of net wakker worden.

Rauw. Een realistische kijk op het menselijk lichaam.

Museum Het Rembrandthuis, t/m 22 mei.

Meer over