PlusReportage

Experimenteel kunstproject in Artis – met een robot tussen de stokstaartjes

Kunstenaarsduo Driessens & Verstappen bij de stokstaartjes, met een robot die nauwgezet de bewegingen van de dieren volgt. Beeld Lin Woldendorp
Kunstenaarsduo Driessens & Verstappen bij de stokstaartjes, met een robot die nauwgezet de bewegingen van de dieren volgt.Beeld Lin Woldendorp

Voor het project Machine Wilderness werken kunstenaars de hele lente tussen de dieren van Artis. De relatie tussen moderne technologie en de natuur staat centraal. ‘Een robot raakt in de war van een koedoe tussen de zebra’s.’

Stefan Raatgever

Of het kunstenaarsduo Driessens & Verstappen tijdens de eerste dagen van zijn residentie in Artis al veel vragen van dierentuinbezoekers heeft gekregen? “Zeker,” zegt Maria Verstappen (57), als ze net een gesprekje met een voorbijganger heeft afgerond. “Mensen willen vooral weten waar ze de gorilla’s kunnen vinden en hoe laat de voedertijden zijn.”

Het misverstand is enigszins begrijpelijk. Wie verwacht twee kunstenaars, befaamd om hun baanbrekende werk met artificiële intelligentie, pal naast het rotsachtige onderkomen van de stokstaartjes? En dan zijn Erwin Driessens (59) en zij ook nog eens gestoken in een hesje dat lijkt op het uniform waarin het Artispersoneel zich langs de dierenverblijven begeeft.

Maar, voorspelt Theun Karelse, de verwarring zal snel uit de wereld zijn als de dierenparkbezoeker bekender raakt met het kunstproject Machine Wilderness, waarvan hij samen met kunstpodium Zone2Source initiatiefnemer is. Tot eind juni werken in totaal acht kunstenaars enkele weken tussen de dieren aan een kunstwerk waarin moderne technologie een van de sleutelbegrippen is. De vraag die alle kunstenaars op hun manier beantwoorden: kunnen machines ons helpen onze relatie met het overige leven op aarde te herstellen?

Leven in een geitenkudde

Die experimenten werden onder de vlag van Machine Wilderness al sinds 2015 uitgevoerd in de vrije natuur. Zo poogde de Britse kunstenaar Thomas Thwaites voor zijn GoatMan-studie een week lang te leven in een geitenkudde. Met hulp van mechanische voorpoten bewoog hij zich op handen en voeten door het gras achter zijn kuddegenoten aan. Karelse vond het intrigerend: “Hij noemde het ‘een week vakantie van het mens zijn.’”

Maar nu verplaatst het project zich naar de ommuurde wereld van de dierentuin. Op de planning voor een residentschap staan ook de Londense Heather Barnett, die zich op de – niet door Artis met bed, bad en brood verzorgde – mierenkolonie zal richten, en Ivan Henriques, die een levend standbeeld van microbes wil bouwen.

Geitenman Thwaites komt in mei naar Artis voor een experiment dat hij harmless car heeft genoemd. Karelse, bijna overstemd door het paringsgekrijs van de niet ver van de stokstaartjes wonende pauwen: “Hij wil een auto bouwen die geen enkele schade aan de natuur veroorzaakt tijdens het maakproces. Of dat lukt, is vraag twee, maar het proces is interessant. In Artis hoopt hij de carrosserie te fabriceren van door ons gesnoeide wilgentakken. Bezoekers kunnen helpen met vlechten.”

The Spotter

Bij het werk van Driessens & Verstappen is voor die bezoekers vooral de rol van toeschouwer weggelegd. Maar dat geldt eigenlijk, blijkt ter plekke, terwijl de stokstaartjes zich languit installeren in de voorjaarszon, ook voor de twee kunstenaars zelf. Ze zorgen vooral dat de robot, die ze The Spotter hebben gedoopt, ongestoord zijn werk kan doen.

Het duo ontwierp The Spotter zelf en voorzag hem van een dosis kunstmatige intelligentie, een reeks algoritmes en een roterende camera, die nu vanaf een statief nauwgezet de bewegingen van de stokstaartjesfamilie volgt. Driessens: “We vinden het interessant te kijken wat een robot straks definieert als de essentie van het diertje. Als bezoekers een foto maken van zo’n beestje, wachten ze rustig tot ze het midden in beeld hebben. Maar deze robot heeft geen voorkennis over licht, donker, kleur of rondingen. Hij maakt het allemaal voor het eerst mee en verwerkt het door de gemaakte foto’s samen te smeden tot zijn eigen impressie. Misschien ziet hij wel iets heel anders dan wij mensen.”

Verstappen en Driessens tronen hun zelfstandig denkende dierenobservator de komende weken ook nog mee naar de gemeenschap mandrils, de sternkolonie en het kleine gezelschap steenbokken. De kunstenaars maakten zelf hun selectie. “We streefden naar diversiteit,” zegt Verstappen, “maar hadden ook andere eisen. Beweeglijkheid bijvoorbeeld. Een krokodil ligt bijna de hele dag stil, dat is voor The Spotter niet zo interessant. We dachten aanvankelijk aan de zebra’s, maar die bleken met te veel andere dieren, zoals giraffen en koedoes, in hetzelfde verblijf te wonen. Daarvan zou de robot in de war raken.”

Machine Wilderness, t/m 24 juni, Artis

Meer over