PlusFilmrecensie

Everything Everywhere All at Once: navigeren tussen universums in een wervelstorm van een film

Everything Everywhere All at Once, van het regisseursduo Daniels, is precies wat de titel zegt: alles tegelijk. Melig en oprecht, grotesk en alledaags, overlopend van ideeën en toch opvallend gefocust. De overdaad werkt.

Elise van Dam
Michelle Yeoh (links) en Li Jing in ‘Everything Everywhere All at Once’.
 Beeld Allyson Riggs
Michelle Yeoh (links) en Li Jing in ‘Everything Everywhere All at Once’.Beeld Allyson Riggs

Everything Everywhere All at Once begint met de afstompendste terugkerende activiteit in een mensenleven: belastingaangifte doen. Evelyn Wang (Michelle Yeoh) runt samen met haar man Waymond (Ke Huy Quan) een wasserette. Maar de voldoening die hij daar uithaalt (“Mensen hebben altijd vieze kleren. Het is fijn om nodig te zijn.”), kan Evelyn niet meer opbrengen.

Als ze met hun eindeloze stapels bonnetjes tegenover de belastingadviseur (een zeer geestige Jamie Lee Curtis) zitten, barst plotseling het fundament van Evelyns weinig opzienbarende bestaan. Een Waymond uit een ander universum vertelt haar dat ze de laatste hoop van het multiversum is. Ze moet het opnemen tegen Jobu Tupaki, een sinistere dubbelganger van haar dochter Joy (Stephanie Hsu).

Dan Kwan en Daniel Scheinert, die als regieduo opereren onder de naam Daniels, leveren een wervelstorm van een film af, waarvoor ze het werk van de Japanse kunstenaar Ikeda Manabu als referentiepunt noemen. Enorme pen- en inkttekeningen die van dichtbij een kluwen van uiterst gedetailleerde, losse elementen zijn, maar die van veraf een geheel vormen. Een schip, of een boom.

De willekeur

In het centrum van deze wervelstorm staat Michelle Yeoh, de in Maleisië geboren actrice die haar filmcarrière begon met Hongkongse actiefilms en in 1997 een Hollywoodcarrière lanceerde met haar rol als de Chinese geheim agent Wai Lin in Bond-film Tomorrow Never Dies. De film verwijst dankbaar naar haar veelzijdige carrière met universums waarin ze een filmster is of een martial arts-specialist.

De makers zijn zich bewust van de vele valkuilen van het multiversum (dat ze in 2014 al eens verkenden in hun sterke korte film Possibilia) en wijzen daar ook zelf op in de film. Zoals de willekeur die altijd op de loer ligt en die in Everything Everywhere niet uit de weg wordt gegaan, maar juist fundamenteel is. Evelyn leert om te navigeren tussen universums en zo vaardigheden van haar alternatieve zelven te gebruiken. Daarvoor moet je eerst iets zo willekeurig mogelijks doen. Je schoenen aan de verkeerde voet aantrekken, of een stuk papier aan je voorhoofd nieten.

Maar de willekeur is vooral ook het centrale thema van de film. De grote antagonist in Everything Everywhere All at Once is de onverschilligheid. De cynische overtuiging dat als elke versie die je had kunnen zijn ergens in het multiversum bestaat, als elke afslag die je niet hebt genomen elders in een parallel universum wel is genomen, geen enkele keuze meer betekenis heeft. Elk leven is dan immers slechts een statistische onontkoombaarheid in een oneindige hoeveelheid mogelijkheden.

Maar dat principe kun je net zo goed omdraaien. Want als al die mogelijkheden bestaan, hoe bijzonder is het dan dat jij van al die variaties precies in deze mogelijkheid bestaat? En betekent dat niet juist dat elke keuze er enorm toe doet?

Herkenbare menselijke relaties

De Daniels weten emotioneel gewicht te geven aan vrijwel elk van de universums waarvan een flard voorbijkomt, zelfs die waarin mensen slappe, ongekookte hotdogs als vingers hebben. En, misschien nog wel knapper, aan een universum waarin iedereen een steen is met opgeplakte wiebelogen. Uitgerekend in deze kurkdroge wereld situeren de Daniels een even grappige als oprecht ontroerende confrontatie tussen moeder en dochter.

Al in hun speelfilmdebuut Swiss Army Man (2016) lieten de Daniels zien diepte te kunnen geven aan platte humor. In die film speelt Daniel Radcliffe een lijk dat scheten laat en een praktische, maar vooral ook emotionele reddingsboei blijkt voor een op een onbewoond eiland gestrande Paul Dano. De combinatie van meligheid en ontroering werkt omdat ze hun films verankeren in herkenbare menselijke relaties.

Zoals die tussen de aan hun huwelijk twijfelende Evelyn en Waymond. “Ik heb mijn leven zonder jou gezien,” zegt ze tegen hem. “Het was prachtig.” Maar wanneer Evelyn in dat parallelle universum Waymond na jaren weer tegenkomt belanden ze in een Wong Kar-wai-scène vol onuitgesproken verlangens en onafgemaakte gevoelens. Al die andere mogelijke levenspaden zetten haar eigen doorsnee bestaan in perspectief. Herinneren eraan hoe groots de keuze is die daaraan ten grondslag ligt. De keuze voor een ander. Om je leven mee te delen. Om samen de was mee te doen, en de belastingaangifte.

Multiversum

Het multiversum is momenteel overal. Animatieserie Rick and Morty speelt al seizoenen lang met het idee van een oneindige hoeveelheid aan vertakte tijdlijnen. Spider-Man tuimelde erdoorheen, eerst in de magnifieke animatiefilm Spider-Man: Into the Spider-Verse en daarna ook nog in de liveaction blockbuster Spider-Man: No Way Home. Eerder deze maand volgde Doctor Strange in the Multiverse of Madness. En de multiversumgekte lijkt voorlopig nog niet voorbij. Bij Apple TV+ is een televisieserie in ontwikkeling naar Blake Crouch’ roman Dark Matter, waarin een wetenschapper met desastreuze gevolgen ontdekt dat een andere versie van hem een machine ontwikkelde om naar parallelle universums te reizen.

Everything Everywhere All at Once

Regie Dan Kwan, Daniel Scheinert
Met Michelle Yeoh, Ke Huy Quan, Jamie Lee Curtis
Te zien in Arena, City, FC Hyena, Filmhallen, Kriterion, Lab111, De Munt, Pathé Noord, Studio/K, Tuschinski, De Uitkijk

Meer over