PlusAchtergrond

Eerbetoon aan de Surinaamse swing van Kid Dynamite

Kid Dynamite. Beeld Wouter van Gool/NJA
Kid Dynamite.Beeld Wouter van Gool/NJA

Hij kwam als verstekeling van Suriname naar Nederland en werd hier een van de grondleggers van de jazz. Festival Red Light Jazz betoont volgend weekend eer aan saxofonist Kid Dynamite. ‘Hij had echt zo’n dik, vet en donker tenorgeluid.’

Peter van Brummelen

In Rotterdam is een Kid Dynamitestraat. Of eigenlijk: in Rotterdam wás een Kid Dynamitestraat. Prachtig gebaar dat er in 1988 een straat naar de saxofonist werd vernoemd, maar de mensen die in die straat moesten wonen vonden de naam niet zo heel gezellig klinken. Een tikje te explosief, zeg maar. En toen werd de Kid Dynamitestraat de Arthur Parisiusstraat, naar de echte naam van de muzikant. Iets minder mooi, maar beter zo’n ingetogen eerbetoon dan helemaal geen eerbetoon.

Amsterdam moet het stellen zonder Kid Dynamitestraat. En dat is raar, want Kid Dynamite (1911-1963) mocht dan een tijd hebben gespeeld op Katendrecht, de toenmalige rosse buurt van Rotterdamt, zijn vaste stek was de Casablanca op de Zeedijk. Ook weer in een rosse buurt, ja. In zijn hoogtijdagen speelde hij avond aan avond in de nog altijd bestaande club.

“Hij is nooit getekend door Blue Note, maar hij had er het talent voor,” zegt saxofonist Efraïm Trujillo, die op de komende editie van Red Light Jazz een Kid Dymanitetribute leidt. De Casablanca is er 5 juni de vanzelfsprekende plek voor. Alle dagen van het festival zal in het naast Casablanca gelegen Theater Mascini de documentaire te zien zijn die Hans Hylkema in 2001 over Kid Dynamite maakte.

Fra Fra Sound

Bij die film was Trujillo indertijd ook betrokken. Hij was lid van Fra Fra Sound, de Surinaams-Nederlandse groep die een deel van de muziek bij Hylkemas film verzorgde. “Er is niet heel veel muziek van hem bewaard gebleven. Het was in zijn tijd in Nederland nog niet heel gebruikelijk dat jazzmuzikanten plaatopnames maakten. Een van zijn twee zonen had nog bladmuziek van hem.”

Wat Trujillo kent van Kid Dynamite vindt hij geweldig. “Hij had echt zo’n dik, vet en donker tenorgeluid. Hij gebruikte ook een heel groot mondstuk op zijn sax. Als anderen dat doen, word het instrument bijna onbestuurbaar, hij hield altijd controle. Je kunt hem vergelijken met de Amerikaanse saxofonist Coleman ­Hawkins. En ook wel met Sonny Rollins toen die calypso speelde.”

Zuid-Amerikaanse stijlen zoals calypso waren een vast onderdeel van de muziek van Kid Dyna­mite. “Maar hij verwerkt er ook de Surinaamse stijlen kaseko en kawini in. Hij was ook erg bezig met winti, de traditionele Afro-Surinaamse religie, en ook dat hoorde je. Zijn muziek was daardoor meer dan alleen amusementsmuziek.”

Geboren op plantage

Lodewijk Parisius, die werd geboren en opgroeide op een plantage in het Surinaamse Hannover, kwam eind jaren twintig als verstekeling naar Nederland. Daar nam hij de artiestennaam Kid Dynamite aan. Het was indertijd een gebruikelijke praktijk dat Surinaamse muzikanten een dergelijk pseudoniem aannamen om Amerikaans te lijken. Zo noemde trompettist Theodorus Kantoor zich in Nederland Teddy Cotton.

Zwarte muzikanten als Kid Dynamite en Teddy Cotton traden in de jaren dertig in Amsterdam op in zaken met namen als het Negro Palace en de Shim Sham Negerclub. De Amsterdamse hoofdcommissaris van politie Hendrik Versteeg maakte zich ernstige zorgen over wat daar allemaal gebeurde en sprak in een brief aan toenmalige burgemeester Willem de Vlugt over ‘welk een funesten invloed deze zwarten en hun muziek vooral op de jeugdigen uitoefenen.’ Hij ging zelfs zover muzikanten als Kid Dynamite aan te duiden als ‘mensapen’.

De enige bestaande filmbeelden van de saxofonist zijn opvallend genoeg afkomstig uit een in de Tweede Wereldoorlog gemaakte propagandafilm van de NSB. Zijn muziek werd daarin voorgesteld als ‘entartet’. Wat de NSB’ers niet voorzien zullen hebben, is dat sommige jeugdige jazzliefhebbers speciaal voor de beelden van Kid Dynamite de Cineac bezochten, zoals ter sprake komt in Hylkemas documentaire. Het was dé manier om in een tijd waarin alles wat naar swing rook streng verboden was toch jazz te horen.

Auto-ongeluk

Kid Dynamite kwam in 1963 om bij een auto-ongeluk in Duitsland. Lang leek hij vergeten, maar in de jaren tachtig leefde de belangstelling voor zijn muziek en persoon weer op. De film Kid Dymanite – Surinaamse swing op de Zeedijk werd in 1995 voorafgegaan door de biografie Kid Dynamite: De legende leeft, geschreven door jazzhistoricus Herman Oppeneer. Behalve het Surinam Music Ensemble en het eerdergenoemde Fra Fra Sound stortte ook Hans Dulfer zich op de muziek van Kid Dynamite.

Op hiphoplabel Top Notch verscheen in 2014 het album Kulembanban. Daarop staat niet alleen de muziek van Kid Dynamite zelf, maar ook de interpretaties daarvan door Fra Fra Sound. Ex-lid Efraïm Trujillo zal tijdens Red Light Jazz een tribute aan Kid Dynamite brengen, in een groep met een kleine bezetting (sax, piano, bas en percussie).

Gaat hij in Casablanca anders spelen dan normaal? “Ik probeer natuurlijk in de stijl van Kid Dynamite te spelen, wat betekent dat de nadruk vooral zal liggen op ritme. Het ritme was in zijn muziek belangrijker dan harmonie. En ik zal echt op de zaal spelen. Hij was een entertainer.”

Efraïm Trujillo: Tribute to Kid Dynamite, Café Casablanca, 5/6. Kijk voor het volledige programma van Red Light Jazz (3 t/m 5/6) op redlightjazz.com

Meer over