PlusAchtergrond

Een scooter van hennepvezel en bagage op een usb-stick tonen de toekomst in het Stedelijk Museum

De klimaatcrisis is een enorme creatieve prikkel voor designers. Het Stedelijk Museum inventariseert nieuwe duurzame materialen, herontdekte oude technieken en energiebesparende productiemethoden. Maar een opwindend vergezicht ontbreekt.

Edo Dijksterhuis
It's Our F***ing Backyard richt zich op de belangrijkste factor die de toekomst, welke vorm die ook aanneemt, sowieso zal beïnvloeden: klimaatverandering. Beeld Gert Jan van Rooij
It's Our F***ing Backyard richt zich op de belangrijkste factor die de toekomst, welke vorm die ook aanneemt, sowieso zal beïnvloeden: klimaatverandering.Beeld Gert Jan van Rooij

Volgens directeur Rein Wolfs wil het Stedelijk Museum niet alleen verschillende geschiedenissen vertellen, bijvoorbeeld vanuit postkoloniaal perspectief of door de ogen van vrouwen, maar ook diverse toekomstscenario’s schetsen. Vandaar het meervoud in de ondertitel Designing material futures van de tentoonstelling It’s Our F**king Backyard. De eerste grote designtentoonstelling sinds het historische Van Thonet tot Dutch Design (2020/2021) richt zich op de belangrijkste factor die de toekomst, welke vorm die ook aanneemt, sowieso zal beïnvloeden: klimaatverandering.

De focus ligt daarbij op materiaal. Welke alternatieven zijn er voor vervuilende delfstoffen? Hoe kunnen ze worden hergebruikt? Hoeveel energie kost het om ze te maken? Te zien zijn onder andere een lampje gemaakt van gerecyclede sinaasappelschillen en een krukje van gedroogde koemest. In de Lena Library kun je geen kleren kopen maar lenen. En bagage hoeft niet mee op vakantie als je volgens het recept van Lost Luggage de datafiles op een usb-stick zet en op de plaats van bestemming je handtas of zonnebril door een 3D-printer laat maken.

Wie de jaarlijkse afstudeerpresentaties van de Design Academy bezoekt of de jaarboeken van de Beroepsorganisatie Nederlandse Ontwerpers doorbladert zal een en ander herkennen. Sommige ontwerpen, zoals de duurzame Fairphone van Bas van Abel, zijn zelfs bijna mainstream te noemen. Maar het is goed dat het Stedelijk dit allemaal toont, want niet iedereen houdt de jongste designontwikkelingen bij en een groot overzicht door een belangrijk museum geeft de groene beweging weer een duwtje in de rug.

Piepschuim verpakkingsmateriaal

De tentoonstelling is onderverdeeld in zes thema’s, die ruimtelijk in elkaar overlopen. Zo is er een sectie gewijd aan hergebruik, dat tegenwoordig meer upcycling is dan simpelweg recycling. De nieuwe producten zijn hoogwaardiger dan het afval dat als grondstof dient, zoals de lampen en stoelen die Savvas Laz maakt uit verpakkingsmateriaal van piepschuim.

Onder het kopje ‘langverwacht verleden’ wordt de oorzaak van de klimaatcrisis herleid tot het kolonialisme. De daaruit voortvloeiende industrialisatie leidde tot de productie van synthetische materialen die duurzame, traditionele opties vervingen. Die ‘ouderwetse’ stoffen en technieken worden nu weer herontdekt, van natuurlijke lak die antibacterieel en waterafstotend is tot bakstenen van samengeperste aarde, waarmee je huizen met natuurlijke ventilatie kunt bouwen.

Het laatste deel van de tentoonstelling is ingericht als een soort laboratorium. Hier geen gebruiksproducten maar staaltjes en monsters, bijvoorbeeld van palmleer of circulair linoleum. Vanwege de experimentele aard – het duurt in sommige gevallen nog jaren totdat er iets geschikts voor in de winkel is – ziet het er wat onooglijk uit. Maar eerlijk gezegd sprankelt de presentatie van de affe producten ook niet echt.

Eilandachtige sokkels

Het tentoonstellingsontwerp van het collectief Envisions is geheel circulair. Alles is gemaakt van hergebruikt materiaal of is te hergebruiken. Gezien de enorme hoeveelheid multiplex, glas, plastic en wat al niet die vroeger voor tentoonstellingen werd gebruikt en na afloop weggegooid, is dat lovenswaardig. Maar de eilandachtige sokkels bieden te weinig reliëf en onderscheid, waardoor individuele objecten niet de aandacht krijgen die ze verdienen.

Dat de jurk die Iris van Herpen construeerde uit plastic oceaanafval waanzinnige haute couture is, of dat de eerste Nederlandse statiegeldstoel van Ineke Hans (€20 bij teruggave) een waardige opvolger is van Friso Kramers klassieke schoolstoel, zou je zomaar over het hoofd kunnen zien.

De eerste Nederlandse statiegeldstoel van Ineke Hans is een waardige opvolger van Friso Kramers klassieke schoolstoel. Beeld -
De eerste Nederlandse statiegeldstoel van Ineke Hans is een waardige opvolger van Friso Kramers klassieke schoolstoel.Beeld -

De functieloze kunstinstallaties, vooral te vinden in de sectie over bewustwording, komen iets beter uit de verf. De lp die Basse Stittgen perste uit gedroogd koeienbloed laat bij afspelen het indringende geluid van een hartslag horen. En de verzameling blokken waarmee Studio Drift de materiële samenstelling van een VW Kever inzichtelijk maakt, van de grootste bonk katoen tot het kleinste snippertje wolfraam, is visueel bijzonder aantrekkelijk.

Idealistische vakbeurs

De rest van de tentoonstelling doet toch vooral denken aan een productpresentatie op een idealistische vakbeurs. Dat gevoel wordt versterkt door de vele informatie per voorwerp, waardoor je een groot deel van de tijd met je neus naar de muur staat. Grote, overkoepelende statements ontbreken echter. Wat ontbreekt zijn een paar rake infographics die bijvoorbeeld inzichtelijk maken wat de ecologische winst zou zijn als heel scooterend Amsterdam zou overstappen op het van hennepvezel gemaakte, elektrische exemplaar van Heijltjes + Akkaya of hoeveel energie we besparen als we en masse overstappen op de zonnepanelen van studio Kiki X Joost.

Het manco van deze tentoonstelling zit al besloten in de titel, met die flauwe sterretjes die de verontwaardiging neutraliseren. Er wordt niet doorgepakt. Er worden bouwstenen voor scenario’s aangeleverd maar de echte vergezichten blijven uit.

It’s Our F**king Backyard: t/m 4 september in Stedelijk Museum Amsterdam

Tapijt gemaakt van dennennaalden van Tamara Orjola. Beeld Ronald Smits
Tapijt gemaakt van dennennaalden van Tamara Orjola.Beeld Ronald Smits
Yasmin Bawa is een pionier op het gebied van hennepbeton: een composiet van natuurkalk en hennepvezels.  Beeld Margaret Flatley
Yasmin Bawa is een pionier op het gebied van hennepbeton: een composiet van natuurkalk en hennepvezels.Beeld Margaret Flatley
Meer over