PlusBoekrecensie

Edzard Mik kent zijn personages goed, maar wekt ze niet tot leven

In Waarom vogels schept Edzard Mik een wereld die sterk lijkt op de onze, maar die zelden levensecht aanvoelt. Hoe goed de personages ook zijn uitgewerkt: het blijven bedenksels.

Dries Muus
null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Volgens critici was hij een van onze belangrijkste auteurs, of zeg maar gerust een Grote Europese Schrijver; zijn naam circuleerde ‘sinds jaar en dag op de lijstjes van de Nobelprijs’. Tot zijn belangrijkste romans behoren Kop of munt, Wit in wit en Onsterfelijkheid. Daarnaast bereikte hij een groot publiek met unaniem geliefde, zij het wat sentimentele boekjes over vogels. Zijn dubieuze, extreemlinkse activisme en zijn veronderstelde banden met de Rote Armee Fraktion leidden ooit tot ophef, maar werden hem al met al niet heel zwaar nagedragen.

Over wie dit gaat? De grote Bleichrodt natuurlijk, literair icoon! Tenminste, in de wereld van Waarom vogels, het twaalfde boek van Edzard Mik (1960). Die wereld lijkt sterk op de onze, Waarom vogels is een realistische roman – maar het realisme is met raadsels en lucide dromen omgeven, met zinsbegoochelingen, cartooneske wendingen en acuut oplaaiende, bijna magische relaties.

Romanwereld

Het is, kortom, óók typisch een romanwereld. Daarin schuilt de kracht, maar ook de zwakte van dit wat ongrijpbare boek. Om met de kracht te beginnen: Mik kent zijn personages goed, wisselt beeldende beschrijvingen van veelzeggende trekjes af met introspectieve stukken over hun pijnlijkste dilemma’s.

Ook de belangrijkste relatie in het boek, die tussen de vertelster Katja en haar levenslange vriendin Emmy, overtuigt, juist in de passages waarin Katja zich afvraagt wat Emmy en haar toch zo sterk bindt en steeds weer uit elkaar drijft. De vriendschap, of misschien wel liefde, is voelbaar in de verwijdering, de irritaties, in de afstand – en in de koppige toenaderingspogingen.

Maar hoe treffend de personages ook zijn afgebeeld: het blijven personages. Anders gezegd: verzinsels. Ze praten en denken in schrijftaal, wat lang niet altijd storend is, maar vaak wel wat gezwollen aandoet: ‘(...) met de komst van de politie was een irrealiteit ingetreden die culmineerde in de onwaarschijnlijkheid van een gijzeling’, legt Katja bijvoorbeeld uit, over een ‘irrealiteit’ die niet zozeer onwaarschijnlijk aandoet, als wel compleet ongeloofwaardig. Bedácht.

Net als de grote schrijver Bleichrodt. Hij wordt nooit een echt, schrijvend mens, blijft het hele boek een idee van een literator, zoals ook zijn zoon Tido vooral een idee blijft van een ondoorgrondelijke man die wonderlijk dicht bij de natuur staat. Hoe meer de personages het leven, de natuur en elkaar proberen te vatten, hoe minder levensecht ze aanvoelen.

null Beeld

Waarom vogels
Edzard Mik
Querido, €22,99
304 blz.

Meer over