PlusInterview

Edson da Graça helpt jongeren met schulden, want hij weet hoe het is: ‘Ik loog tegen iedereen’

In ‘Uit het rood’ coachen ondernemers jongeren die in de schulden zitten. Jasper Kool van Happy Tosti (rechts) is gekoppeld aan de 24-jarige Mert, die door zijn schulden dakloos raakte. Beeld KRO-NCRV
In ‘Uit het rood’ coachen ondernemers jongeren die in de schulden zitten. Jasper Kool van Happy Tosti (rechts) is gekoppeld aan de 24-jarige Mert, die door zijn schulden dakloos raakte.Beeld KRO-NCRV

Zijn dieptepunt? Dat hij statiegeldflessen bij elkaar schraapte om de busrit van zijn kinderen te kunnen betalen. In het programma Uit het rood volgt ervaringsdeskundige Edson da Graça jongeren met schulden. ‘Ik dacht op een gegeven moment: als een vrachtwagen mij schept, is dat ook prima.’

Annemart Van Rhee

De 24-jarige Mert uit Den Helder kwam verkeerde vrienden tegen, gaf te veel geld uit en raakte dakloos. Nu moet hij van 40 euro per week zien rond te komen om zijn schuld van 26.000 euro af te betalen. Ook Sean (29) kampt met een torenhoge last: 80.000 euro. Hij had een veelbelovende toekomst maar daar kwam verandering in door gokken en blowen.

In het KRO-NCRV-programma Uit het rood (vanaf dinsdag, 21.15 uur op NPO 3) volgt presentator/stand up-comedian en ervaringsdeskundige Edson da Graça (41) vijf jongeren die tot over hun oren in de financiële ellende zitten. Een probleem dat in Nederland toeneemt: uit onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek uit oktober 2020 blijkt dat 614.000 huishoudens, onder wie veel jonge mensen, kampen met zware schulden.

Een situatie die Da Graça – ‘Ik ben niet goed met centen, nog steeds niet’ – zelf ook kent: tien jaar lang worstelde hij met geldproblemen nadat zijn manager hem aan het begin van zijn carrière had belazerd. Op een gegeven moment liep de teller op tot 50.000 euro schuld. Want de oorspronkelijke 30.000 groeide in razend tempo door bijkomende aanslagen en vorderingen.

Edson da Graça zat zelf tien jaar in de schulden: ‘Na verloop van tijd dacht ik: ik ben niks waard, ik ben slachtoffer, ik wil niks meer.’ Beeld KRO NCRV
Edson da Graça zat zelf tien jaar in de schulden: ‘Na verloop van tijd dacht ik: ik ben niks waard, ik ben slachtoffer, ik wil niks meer.’Beeld KRO NCRV

Da Graça: “En dat is ook gebeurd bij de mensen in Uit het rood. Schulden zijn inmiddels een grote, winstgevende markt geworden. Een verdienmodel, waarbij bepaalde ondernemers grof geld verdienen aan het lijden van anderen. Daar moet een kentering in komen. Ik vind dat de politiek daar kritisch naar moet kijken. Mensen gaan kapot.”

Uit de schaamte halen

Zijn andere boodschap: het kan iedereen overkomen. Het is een misvatting dat het vooral gaat om lagere sociale klassen of laagopgeleiden, aldus Da Graça. Iedereen kan ermee geconfronteerd worden, zegt hij, kijk naar de ondernemers die massaal in de problemen zijn gekomen door corona. “En daarom is het eigenlijk zo apart dat er zo’n taboe op rust. We moeten dit uit de schaamtecultuur halen om verder te komen. Zodat eerder om hulp wordt gevraagd.”

Zelf zat hij van zijn 23ste tot zijn 34ste in de financiële malaise. “Ik begon mezelf te isoleren, loog tegen iedereen, droeg een masker naar mijn omgeving om te verbergen dat ik nergens aan mee kon doen. Want elke stap die je buiten de deur zet, kost bij wijze van spreken geld. Ik had bijna niks te makken, maar wat ik wel deed: blowen. De hele dag door. Om maar gewoon te kunnen slapen, mezelf te verdoven, niks te hoeven voelen. Dat was mijn prioriteit. Want ik dacht na verloop van tijd: ik ben niks waard, ik ben slachtoffer, ik wil niks meer.”

“Dat is zo’n gevaarlijke vicieuze cirkel, vooral wanneer je geen tegengas krijgt en alleen jezelf hoort. Ik was heel ongelukkig en raakte depressief. Dat ging zelfs zover dat ik dacht: als er nu een vrachtwagen voorbij komt die mij schept, dan is het ook prima. Maakt niks uit. Mijn afwezigheid is geen groot gemis voor deze wereld.”

Brievenbus vol aanmaningen

“Ik raakte echt de bodem toen ik mezelf op een gegeven moment bezig zag in de keuken. Ik verzamelde statiegeldflessen om de busrit voor mijn kinderen te kunnen betalen. Schrijnend. Had ik potjes met vijf en tien cent munten en stond ik in de bus te schrapen om bij de chauffeur twee euro 90 neer te kunnen leggen zodat zij naar school konden. Ik zorgde wel dat er geld voor hun eten was.”

Twee momenten markeerden de weg omhoog voor Da Graça. Belangrijk was dat een collega op de school waar hij destijds werkte, zei: ‘Hé Ed, ik geloof niet dat je zo vrolijk bent als je je voordoet.’ “Toen ze vroeg: kan ik je helpen, brak ik. Vertelde ik wat er aan de hand was, dat mijn hele brievenbus vol aanmaningen zat, dat ik niet wist wat ik moest.”

“Ik dacht: helpen? Hoezo? Waar heb ik dat aan verdiend? Maar het gaf me extra motivatie om iets aan mijn situatie te doen, krikte ook mijn eigenwaarde op. Want de tweede stap die ik zette, was cold turkey kappen met blowen. Op oudjaarsdag. Bam. Gewoon omdat ik ineens besefte: ik wil niet die passieve persoon zijn die niets bijdraagt.”

Jasper Gabriëlse, van Seepje, praat met Sean over Seans financiën. Beeld KRO/NCRV
Jasper Gabriëlse, van Seepje, praat met Sean over Seans financiën.Beeld KRO/NCRV

Kinderen opvoeden met besef van geld

Met Uit het rood hoopt de presentator jongeren die schulden hebben ook die zet te geven. In de serie worden zij gekoppeld aan verschillende ondernemers die hen coachen. Onder hen Jasper Gabriëlse van reinigingsmiddelenproducent Seepje en Jasper Kool van horecaketen Happy Tosti Groep. “Maar praat erover met wie dan ook. Want dan kun je schuldrust vinden. Daarmee bedoel ik dat je je leven enigszins terugkrijgt wanneer je overzicht hebt: wat staat open, welke regelingen kan ik treffen. Dat je niet de stress hebt of deurwaarders die in je nek hijgen, dat je bang bent om de telefoon op te nemen of de deur open te doen omdat er weer iemand staat die geld eist.”

Da Graça heeft vier kinderen: een zoon (10) en dochter (7) met zijn ex en een zoontje (bijna 2) en een baby op komst met zijn huidige vriendin. “Zelf kom ik uit een gezin waar het geld niet rijkelijk vloeide. Ik wil hen opvoeden met zakgeld en besef geven hoe ze ermee om moeten gaan zodat ze nooit, maar dan ook nooit, in mijn positie terechtkomen. Ik wil dat ze begrijpen dat ze bij alles wat ze aanschaffen, moeten kijken: kan ik mezelf dit veroorloven? Zo niet: pech.”

“En dat ze niet zomaar allerlei langdurige abonnementen nemen. Dan nog kan het misgaan. Daarom wil ik mijn kinderen ook weerbaar maken, zodat ze met tegenslag kunnen omgaan. Ik verwen mijzelf nu met gezonde mate. Ik heb tien jaar in de schulden gezeten, precies in de tijd dat je wilt pieken als mens met uitgaan, reizen. Dat heb ik toen nooit kunnen doen. Daarom maak ik nu een kleine inhaalslag. Ik ga niet los of zo, ik wil een beetje genieten, maar moet me dat wel kunnen veroorloven.”

Uit het rood, vanaf 1 februari elke dinsdag, 21.15 uur, NPO 3.

Meer over